Daad-schuld; bijdrage aan een strafrechtelijke handelingsleer met bijzondere aandacht voor de normativering van het delictsbestanddeel opzet

Dit boek handelt over een strafrechtelijk begrip dat zich binnen de strafrechtswetenschap in een grote belangstelling mag verheugen: het opzet. Ook worden enige overwegingen gewijd aan het begrip dat duidt op een zeker tekort aan opzettelijkheid: de onachtzaamheid of culpa. Voor een veroordeling ter zake van verreweg de meeste misdrijven is vereist dat wordt aangetoond dat de verdachte opzettelijk, dat wil zeggen willens en wetens, heeft gehandeld. De rechtswetenschappelijke discussie concentreert zich onder meer op de vraag of het opzet een in hoofdzaak ‘psychisch’ dan wel een in hoofdzaak ‘normatief’ delictsbestanddeel vormt. In deze studie wordt de stelling betrokken dat het strafrechtelijk begrip opzet duidt op een wezenlijk psychisch en dus normatief fenomeen. Het opzet is geen ‘ding’ dat zich ‘ergens’ laat lokaliseren, maar is een betrokkenheid tussen een subject en de leefwereld. Het opzet markeert de intentie waarmee het handelend subject zijn verrichting zogezegd ‘bezielt’, maar deze intentie veruitwendigt zich in de verrichting en wordt zo vatbaar voor betekenisverlening. Die betekenisverlening doet een beroep op normen uit kracht waarvan een subjectieve verrichting intersubjectief heeft te ‘gelden als’ een gedraging met een bepaalde betekenis. Dit interpretatieve proces van ‘normativering’ staat in deze studie centraal. Normativering bestaat in een bij uitstek hermeneutische activiteit: langs de weg van de uitwendigheid wordt de achter uitwendig aanschouwelijke fenomenen schuilgaande inwendige wereld van intenties en belevingen gereconstrueerd. Met een beroep op het materieelstrafrechtelijke legaliteitsbeginsel wordt de opvatting bepleit dat in de bewijsvoering van opzet en culpa niet te ver mag worden afgedreven van de ‘lekenbeleving’ van de terechtstaande persoon omtrent de betekenis van diens gedraging. De normativerende methode dient te worden gepaard aan een individualiserende interpretatiebeweging, waarin aansluiting wordt gezocht bij wat wordt genoemd: de narratieve identiteit van de verdachte.