De herdefiniëring van het Koninkrijk

Het Statuut, de hoogste constitutie van het Koninkrijk, beschrijft de staatsrechtelijke verhoudingen tussen Nederland en de 'West'. Het bevat zowel elementen van een dekolonisatieregeling als van een oprichtingsdocument voor een nieuw Koninkrijk. Achteraf gezien wordt het als een probleem beschouwd dat het Statuut niet is gebaseerd op gemeenschappelijke belangen die ten grondslag moesten liggen aan het nieuwe Koninkrijksverband. En er was geen visie geformuleerd over hoe de samenwerking zich in de toekomst zou moeten ontwikkelen. De Koninkrijksbanden knelden van meet af aan. Inmiddels hebben globalisering, interdependentie en mondiale concurrentie nieuwe verhoudingen gecreëerd. Nederland maakt deel uit van de Europese Unie en het is nog onduidelijk wat dat precies betekent voor de eilanden en haar bewoners. Zo is binnenkort een uitspraak van het Hof van Justitie voor de Europese Gemeenschappen te verwachten over het kiesrecht voor het Europees Parlement voor de rijksgenoten in de Caribische rijksdelen. Promovendus Mito Croes zelf voert het geding voor het Hof in Luxemburg. Daar komt bij dat er vanaf het begin tussen Nederland en de eilanden veel onbegrip en wantrouwen bestaat, wat heeft geleid tot irritaties en frustraties. Ondanks het feit dat Nederland decennia lang heeft getracht de Caribische rijksdelen onafhankelijk te maken, denken de eilandbewoners dat Nederland juist de koloniale verhoudingen weer wil invoeren. En kenden de eilandbewoners begin jaren vijftig van de vorige eeuw nog een hoger bruto nationaal product per capita dan in Nederland, nu is dat helemaal omgedraaid. Ook dat steekt. Dat heeft weer geleid tot een forse emigratiestroom uit de Antillen, die nieuwe spanningen binnen het Koninkrijk scheppen. Volgens Croes kan dit debat alleen worden doorbroken door uit te gaan van een fundamenteel andere, toekomstgerichte optiek. Na een halve eeuw zijn de gezamenlijke koloniale erfenis en de eventueel daarop gebaseerde gevoelens van schuld en piëteit, zo die ooit hebben bestaan, geen deugdelijke basis meer voor de toekomstige samenwerking binnen het Koninkrijk. Intussen hebben alle rijksdelen te kennen gegeven de staatkundige samenwerking te willen bestendigen. Juist nu is er behoefte aan een nieuw perspectief, stelt Croes, aan een gezamenlijke coherente toekomstgerichte visie hoe het Koninkrijk van de 'knellende banden' geherdefinieerd kan worden als een Koninkrijk dat (in het belang van alle rijksdelen) kan functioneren als een strategisch partnerschap. Daarvoor is het noodzakelijk om gezamenlijk, los van de historische frustraties en geabstraheerd van de huidige knellende banden, de kaders te bepalen waarbinnen het Koninkrijk en de rijksdelen in de toekomst zullen functioneren. Daarnaast dienen ook de belangen die de rijksdelen bij de toekomstige samenwerking binnen Koninkrijksverband kunnen hebben worden vastgesteld. Uitgangspunt daarbij is: partnerschap, want dát creëert synergie. Het 'eigenbelang' van Nederland zit in de strategische locatie van de eilanden, tussen Noord- en Latijns-Amerika in. Die ligging kan de handelsbelangen van Nederland ten goede komen. Alle rijksdelen moeten strategische beslissingen gaan nemen over de toekomstige samenwerking in Koninkrijksverband. De Caribische rijksdelen staan hierbij ook voor de lange-termijn keuze ten aanzien van hun relatie met de EU. Pas als er tussen de rijksdelen politieke consensus bestaat over het nieuwe perspectief voor het Koninkrijk kan de juridische uitwerking aan bod komen.