De rol van de rechter bij de waarheidsvinding in correctionele procedure; een rechtsvergelijkend onderzoek naar Belgisch, Frans en Nederlands recht

In dit boek wordt een antwoord gegeven op de vraag of de strafrechter een actieve rol heeft bij de bewijsvoering en meer bepaald bij de waarheidsvinding, dan wel of hij een passieve of lijdelijke rol heeft. Het onderzoeksdomein werd beperkt tot de rol van de rechter tijdens de fase voor het vonnisgerecht en meer bepaald tot de rol van de rechter in de correctionele procedure. Na een historische inleiding en een schets van de taken van de rechter in de correctionele procedure wordt ruime aandacht besteed aan het EVRM. De auteur bespreekt o.m. de volle rechtsmacht van de strafrechter, het begrip eerlijke behandeling van een zaak, maar ook de rol van de rechter bij het recht op tegenspraak, de inzage in stukken en het recht op het horen van getuigen. Vervolgens wordt de rol van de rechter in rechtsvergelijkend perspectief geanalyseerd in België, Frankrijk en Nederland. Volgens een vast patroon komen in de drie landen de algemene opvattingen over de rol van de rechter, de onderzoeksdaden waarover de zittingsrechter beschikt, zijn rol bij het beoordelen van verzoeken van partijen tot aanvullende onderzoeksmaatregelen zoals getuigenverhoren, het deskundigenonderzoek, de overlegging van stukken en de heropening van debatten/onderzoek aan bod. Hoewel de waarheidsvinding door de meeste auteurs als een belangrijk doel in de strafprocedure wordt voorgesteld en de wetgever oorspronkelijk uitging van een actieve rol voor de rechter in de correctionele procedure, ziet men dat de rechtspraak en de praktijk in België de voornoemde rol langzaam hebben laten evolueren naar een passieve of lijdelijke rol. Het gegeven dat strafrechters erg gefixeerd zijn op het strafdossier is daar niet vreemd aan. Deze onderzoeksresultaten worden in het boek vervolgens gespiegeld aan de situatie in Frankrijk en Nederland, wat opvallende verschillen en nieuwe inzichten in de verschillende rechtstelsels oplevert. Het boek onderzoekt dan ook welke juridische of opportuniteitsargumenten bestaan voor een passieve/lijdelijke rol, dan wel actieve rol voor de rechter in de correctionele procedure. Ter afronding worden enkele hervormingsvoorstellen geformuleerd om aan het onderzoek ter terechtzitting een nieuwe impuls te geven via een vernieuwde rol van de rechter. Inhoud: DEEL I - ALGEMEEN KADER VAN DE ROL VAN DE RECHTER TER TERECHTZITTING HOOFDSTUK 1: HISTORISCHE INLEIDING 1. Inleiding 2. De rol van de rechter van het Romeinse koninkrijk tot de Franse revolutie 3. De rol van de rechter na de Franse revolutie en de totstandkoming van de Code d’instruction criminelle (1808) HOOFDSTUK 2: DE TAKEN VAN DE STRAFRECHTER NAAR BELGISCH RECHT 1. Algemeen 2. De actieve rol 3. Lijdzaamheid 4. Besluit bij het hoofdstuk HOOFDSTUK 3: ARTIKEL 6 VAN HET EVRM 1. Algemeen 2. Het EVRM en de toegang tot een rechter met volle rechtsmacht (artikel 6.1 EVRM) 3. Het recht op een eerlijk proces en zijn deelaspecten 4. Het vermoeden van onschuld 5. De redelijke termijn 6. Het EVRM en het recht om getuigen ter zitting te roepen 7. Besluit bij het hoofdstuk DEEL II - DE PLICHTEN EN BEVOEGDHEDEN VAN DE RECHTER TER TERECHTZITTING BIJ DE WAARHEIDSVINDING IN BELGIË, FRANKRIJK EN NEDERLAND HOOFDSTUK 1: BELGIE Afdeling 1: De opvattingen over de rol van de rechter 1. De rechtspraak: schets van een evolutie Afdeling 2: De bewijsgaring tijdens het onderzoek ter terechtzitting I. De periode tot de tweede wereldoorlog 1. Leiding van de debatten en het stellen van onderzoeksdaden ter terechtzitting 2. Aanvullende onderzoeksdaden 3. De rol van de rechter bij vragen van de partijen m.b.t. aanvullende onderzoeksdaden 4. Tussenbesluit II . Na WO II 1. Leiding van de debatten en het stellen van onderzoeksdaden ter terechtzitting 2. Aanvullende onderzoeksdaden 3. De rol van de rechter bij vragen van de partijen m.b.t. aanvullende onderzoeksdaden 4. Tussenbesluit Afdeling 3: De vertoning van stukken en het bevel tot overlegging van stukken en strafdossiers 1. Inleiding 2. De leiding van het onderzoek ter terechtzitting en de onderzoeksdaden ter terechtzitting 3. Aanvullende onderzoeksdaden: het bevel tot overlegging van stukken 4. Beoordeling van verzoeken van partijen 5. Tussenbesluit Afdeling 4: Heropening van de debatten 1. Algemeen 2. Aanvankelijk enkel ambtshalve heropening van debatten voor aanvullend onderzoek 3. Verdere evolutie naar heropening van de debatten voor aanvullend onderzoek op verzoek van de partijen 4. Heropening van de debatten als gevolg van een toezending van stukken 5. Tussenbesluit Afdeling 5: Besluit bij het hoofdstuk HOOFDSTUK 2: FRANKRIJK 1. Het recht onder de Code de procédure pénale (vanaf 1958): algemene opvattingen 2. Leiding van de debatten en het stellen van onderzoeksdaden ter terechtzitting 3. Het aanvullend onderzoek 4. De rol van de rechter bij aanvullende onderzoeksdaden gevraagd door de procesdeelnemers 5. De "heropening" van debatten 6. Besluit bij het hoofdstuk HOOFDSTUK 3: NEDERLAND 1. Het recht onder het wetboek van strafvordering (1926): Algemene opvattingen 2. Leiding van het onderzoek en onderzoeksbevoegdheden ter terechtzitting 3. Nader onderzoek 4. Verzoeken van partijen 5. Heropening onderzoek 6. Besluit bij het hoofdstuk DEEL III - RECHTSVERGELIJKENDE ANALYSE, HERVORMINGSVOORSTELLEN EN BESLUITEN 1. De rol van de rechter bij de waarheidsvinding: vergelijking tussen het EVRM en het geldende recht in België, Frankrijk en Nederland 2. Argumenten ontleend aan theoretische grondslagen 3. Argumenten ontleend aan de opportuniteit van een actieve of passieve rol van de rechter 4. Naar een vernieuwde rol voor de rechter in de correctionele rechtbank 5. De rol van de rechter bij verzoeken van partijen 6. Uitvoeringsmodaliteiten 7. Hervormingsvoorstellen 8. Eindbesluit BIBLIOGRAFIE BIJLAGEN