Ellian

Een onderzoek naar de Waarheids- en Verzoeningscommissie van Zuid-Afrika

Zuid-Afrika koos in 1995 voor een Waarheidscommissie om 'af te rekenen' met de voormalige heersers. Hoewel jurist Afshin Ellian berechting als uitgangspunt hanteert, acht hij na uitgebreid onderzoek de verzoeningsstrategie van Zuid-Afrika een goede oplossing in eenuitzonderlijke situatie. De waarheidscommissie bood de beste kansen op een vreedzame overgang naar democratie en mensenrechten. Politici, politieofficieren en militairen van het voormalig Zuid-Afrikaanse apartheidsregime kregen eind jaren negentig amnestie voor hun misdaden in ruil voor de volle waarheid. Waarom kozen de Zuid-Afrikanen voor een Waarheids- en Verzoeningscommissie met amnestie in plaats van voor een straftribunaal? Jurist Afshin Ellian, ook bekend als schrijver en dichter, verdiepte zich in de spanning tussen het strafrecht en de verzoening in het Zuid-Afrika van de jaren negentig. Op basis van zijn bevindingen, concludeert hij dat de commissie een volledig acceptabel tribunaal dat internationaal respect verdient. Ellians uitgangspunt is en blijft dat eenieder berecht moet worden voor zijn of haar misdaden. Zuid-Afrika, stelt hij, is een uitzonderlijk geval waarin de waarheidscommissie een zeer gepast instrument was. Alle blanken in Zuid-Afrika hadden baat bij het behoud van het apartheidssysteem voor de bescherming van hun economische en sociale status, waardoor het conflict zeer omvangrijk was. Verzoening bood foede waarborgen voor en kansen op een vreedzame overgang naar een democratie- en mensenrechtencultuur; burgeroorlog was in feite het enige alternatief voor een politieke omwenteling. Om burgeroorlog, revolutionaire rechtbanken en totale chaos te voorkomen, was de Zuid-Afrikaanse Verzoeningscommissie dus juridisch acceptabel, ook al betekende dit onderhandelingen met mensenrechtenschenders. Ellian verdiept zich in zijn proefschrift niet alleen uitgebreid in de Zuid-Afrikaanse situatie. Hij filosofeert en theoretiseert ook over de fundamenten van verzoening en recht. Amnestie betekent geenszins straffeloosheid, aldus Ellian. Een publieke bekentenis van misdaden voor miljoenen ogen, inclusief die van familie, vrienden en bekenden, misdaden te bekennen en als mensenschender te boek komen te staan, is zeker ook straf, misschien wel de meest vernederende. Hij stelt dat verzoening inherent is aan recht.