Fysiologie van de ambtenaar

In het huidige debat over de productiviteit van de ambtenaar (spookambtenaar, raamambtenaar, ambtenaar tout court) mengt zich nu posthuum via een mooi uitgegeven boekje en een uitstekende vertaling de Franse schrijver Honore de Balzac (1799-1850). Als auteur van de romanserie 'La Comedie humaine' waarmee hij de Burgerlijke Stand wenste te beconcurreren, documenteerde hij zich uitgebreid over de vertegenwoordigers hiervan. Soms leverde dit een extra boekje op, zoals deze satirische verhandeling over het verschijnsel ambtenaar. Balzac beschrijft met verve het kostenverslindende staatsapparaat van zijn tijd en typeert de diverse soorten dienaren die uit deze ruif eten. Het geestige en stilistisch fraaie betoog geeft ook ons nog stof tot nadenken met een laatste vraag: 'Wat is de best ingerichte Staat, die veel doet met weinig ambtenaren of die weinig doet met veel?'