Handboek voor de inquisiteur

'Hij was een dominicaan van ongeveer zeventig jaar, tenger maar recht van leden. Ik werd getroffen door zijn grijze, kille ogen, waarmee hij iemand strak maar zonder enige uitdrukking kon aankijken, en die ik later daarentegen dikwijls zou zien opflitsen in vonken die van alles konden betekenen; een man even bedreven in het verbergen van zijn gedachten en gevoelens als in het uitdrukken ervan wanneer hem dat te stade kwam'. Aldus de beschrijving van inquisiteur Bernard Gui (ca. 1261-1331) in 'De Naam van de roos' van Umberto Eco. In dat boek wordt Gui afgeschilderd als een fantiek, niemand ontziend vervolger van ketters, maar in werkelijkheid moet dat iets genuanceerder worden gezien. Van 1307 tot 1323 was Gui inquisiteur van Toulouse. In die functie werd hij geconfronteerd met ketters, die de Roomse Kerk waarvan hij een trouw en toegewijd dienaard was, bestreden. Dit leidde vaak tot sociale onrust en betekende een concrete bedreiging van het enige gezaghebbende instituut van die tijd, de Kerk, die zich dan ook met al haar machtsmiddelen tegen deze ketters teweerstelde. Ten behoeve van zijn minder ervaren collegae schreef Gui zijn Handboek voor de inquisiteur, een standaardwerk waarin minutieus alle ketterse sekten van die tijd - katharen, waldenzen, pseudo-apostelen, begarden joden en tovenaars - werden beschreven en de manieren om hen te verhoren werden aangegeven. Voor de hedendaagse lezer vormt dit een boeiend geheel: hoe bestreden fundamentalisten andere fundamentalisten? Dit boek biedt een verrassende kijk op het 14de-eeuwse denken.