Het zand in de machine

Chris van der Heijden Het zand in de machine Kranten en tijdschriften staan vol van het drama van mislukte integratie. Probleemwijken, moslimjongeren, radicalisering: het zijn bij uitstek de politieke kwesties van dit moment. Toch kent Nederland nog een ander drama. Het is stiller, saaier, onopvallender, maar niet minder ergerlijk: we worden overwoekerd door een ‘managerscultuur’. Hierdoor wordt alles onpersoonlijk gemaakt en ‘opgelost’ door er een zogenaamd project van te maken, natuurlijk met een manager aan het hoofd. Zo bouwen we stukje bij beetje een samenleving die aan niets zoveel doet denken als aan het communisme: strak geregeld, schijnbaar volmaakt gepland maar in feite volstrekt ondoorzichtig, ineffectief en voor alle betrokkenen een bron van ergernis. Misschien is de situatie wat dit betreft in Nederland nog wel ernstiger dan in de voormalige Sovjet-Unie. Ons systeem is immers langs democratische weg tot stand gekomen. Aan een dictatuur kun je een einde maken door je van de dictator te ontdoen, maar hoe ontdoe je je van de dictator die je zelf bent? . Chris van der Heijden (1954) is schrijver en historicus. Van hem verschenen talrijke boeken, waarvan de bekendste zijn: Zwarte Renaissance (1998), het geruchtmakende Grijs verleden (2001) en Een dollar per dag (2005). Via het werk aan dat laatste boek heeft hij gezien hoe destructief overheden