Loonvoorwaarden wijzigen; Flexibiliteit in loon en loonvoordelen

Het arbeidsrecht heeft in het bedrijfsleven een beetje het statuut van een dinosaurus, lomp en achterhaald. Soms zou men het bestaan ervan liefst negeren. Men staart zich dan blind op de regels die zich opdringen aan de werkgever. Toch is dat arbeidsrecht een realiteit. En is het vaak handzamer dan men vermoedt. Binnen elk bedrijf bestaan er immers tal van rechtsbronnen waar men wel degelijk impact op heeft. Elke vorm van communicatie van de werkgever over loon- en arbeidsvoorwaarden is een potentiële rechtsbron. Alleen herkent men ze niet als dusdanig. Het gaat dan om policy's, gebruiken, intranet, mails, onthaalbrochures, mondelinge afspraken, instructies ... Om de mogelijkheden en de grenzen daarvan af te tasten moeten we, door de regels heen, naar de basisprincipes van het arbeidsrecht kijken. We kunnen geen enkele fundamentele vraag uit de weg gaan. Is het arbeidsrecht van openbare orde of (louter) dwingend recht? Wat is loon? Wanneer ontstaat het recht op loon? Wat zijn de consequenties van de loonbeschermingsregels, ook ten aanzien van de voordelen in natura? Waar staan de bedrijfseigen rechtsbronnen in de hiërarchie van de rechtsbronnen? Bestaat het ius variandi? Kan een werknemer afstand doen van zijn rechten? Kan hij zijn rechten verliezen door 'rechtsverwerking'? Vormt een ongelijke loonbehandeling een inbreuk op de anti-discriminatieregels? Dit is echter geen louter theoretisch onderzoek. De analyse wordt toegespitst op de reële mogelijkheden die er bestaan om de loonvoorwaarden te wijzigen. De harde economische crisis zweept bedrijven daartoe op. Bovendien is er een maatschappelijke tendens waarin werknemers hun loon (voordelen in natura) meer afgestemd willen zien op hun concrete en individuele behoeften. Cafetariaplannen maken opgang. Het dichte struikgewas van de extralegale voordelen vormt een aanzienlijke loonreserve die tot 30% van het totale loonpakket kan oplopen. Wie daarmee aan de slag gaat en een nieuwe architectuur van de bedrijfseigen rechtsbronnen maakt, kan heel veel realiseren. De ratio legis van het arbeidsrecht vormt dan de stalen draagstructuur van het nieuwe loonstelsel. De juridische analyses zijn gebaseerd op de rechtspraak omtrent deze fundamentele vragen. Ook op die manier is er een toetsing aan de realiteit.