Niet toelaten betekent uitsluiten; een rechtssociologisch onderzoek naar de rechtvaardiging en praktijk van uitsluiting van vreemdelingen van voorzieningen

Deze studie stelt de rechtvaardiging en de uitvoeringspraktijk centraal van de systematische uitsluiting van vreemdelingen van voorzieningen. In 1998 is de Koppelingswet in werking getreden. Hierdoor kregen vreemdelingen die niet rechtmatig in Nederland verblijven geen toegang meer tot sociale voorzieningen, uitkeringen en verstrekkingen. Na invoering van de Koppelingswet heeft de rijksoverheid nog een drietalmaatregelen geïntroduceerd gericht op de uitsluiting van (deels) nieuwe groepen vreemdelingen van opvangvoorzieningen. Deze uitsluiting heeft tot doel illegaal verblijf voor vreemdelingen onaantrekkelijk te maken. De rijksoverheid wil hiermee reeds aanwezige illegale vreemdelingen stimuleren uit eigen beweging te vertrekken. Het uitsluiten van vreemdelingen van voorzieningen is inmiddels een aanvaard onderdeel van het vreemdelingenbeleid. Dat is lange tijd anders geweest. Dit boek biedt inzicht in de ontwikkeling die ten grondslag heeft gelegen aan deze acceptatie. Het verkent op welke wijze het adagium van het vreemdelingenbeleid ‘niet toelaten betekent terugkeren’ langzaam is verschoven naar dat van ‘niet toelaten betekent uitsluiten’ en hoe politici dit hebben gerechtvaardigd. Dit gebeurt aan de hand van theoretische inzichten uit de politieke filosofie over de rechtvaardiging van in- en uitsluiting van migranten aan de landsgrenzen en daarbinnen. De uitvoering van de op centraal niveau tot stand gekomen maatregelen is uiteindelijk een taak van het lokale niveau. Deze studie biedt inzicht in de reactie van het lokale niveau op deze taak door de uitvoeringspraktijk van de Koppelingswet te beschrijven op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg, bijstandverlening en huisvesting voor vier middelgrote gemeenten. Ook wordt nagegaan hoe die gemeenten zijn omgegaan met vreemdelingen zonder voorzieningen. Alle vier de gemeenten hebben besloten noodopvang te bieden aan deze vreemdelingen. Hoe zien deze alternatieve, lokale vormen van opvang eruit en hoe rechtvaardigen gemeenten dat zij afwijken van het beleid van uitsluiting van de rijksoverheid? De doelstellingen van het restrictieve vreemdelingenbeleid blijken zowel in theorie als in praktijk lastig te verenigen met gevoelens van humaniteit en verbondenheid.