Rechters zonder toga; over lekenrechters en lekenrechtspraak in Europa

Er wordt nu reeds geruime tijd opnieuw geschreven en gepraat over de wenselijkheid van deelname van burgers aan de rechtspraak, in het bijzonder de strafrechtspraak. De directe inbreng van burgers in de strafrechtspleging is minimaal. De discussie binnen de academische wereld is jammer genoeg nooit echt van de grond gekomen. Er bestaat al langere tijd een zekere maatschappelijke onvrede met de strafrechtspleging waarbij zelfs gesproken wordt van een kloof tussen rechtspraak en samenleving. Tegen die achtergrond en vanuit een academische houding werd bepleit nader onderzoek te doen naar lekendeelname in de strafrechtspleging. De argumenten vóór – onder andere het vergroten van het vertrouwen van de burger in de strafrechtspraak – en argumenten tégen – het past niet in onze cultuur en leidt tot een aanzienlijk hogere werklast van de beroepsrechters en tot hogere kosten – zijn mijns inziens volstrekt onvoldoende onderzocht om een gedegen standpunt voor of tegen lekendeelname in te kunnen nemen. Er zijn immers verschillende vormen van lekendeelname die zeer onderscheiden zijn en waarvan niet zonder meer vaststaat of zij, al dan niet, een medicijn zijn voor de kwaal waaraan de Nederlandse rechtspraak zou lijden en waardoor de vraag naar ledendeelname politiek zo urgent werd. De conclusie moet zijn dat een betere bewijs- en strafmaatmotivering veel publieke commotie over een aantal afgedane strafzaken en de kloof tussen rechter en samenleving had kunnen voorkomen. Voor een betere bewijs- en strafmaatmotivering die het vertrouwen in de strafrechter zal doen toenemen, is het geenszins nodig lekendeelname aan de strafrechtspraak te bepleiten.