Tendensen in opsporing en technologie; over twee honden en een kalf

Technologie heeft een grote invloed op mens en maatschappij en is daarom een belangrijk onderwerp om vanuit het perspectief van regulering te bestuderen. Welke rol speelt technologie bij de inrichting van onze maatschappij? Welke grenzen moeten we stellen aan technologie, zodat het positief bijdraagt aan de vorming van een samenleving waarin we ons nu en in de toekomst thuis voelen? En welke rol kan technologie zelf vervullen om een betere samenleving te bereiken? De oratie richt zich op een deelgebied, het strafrecht, meer in het bijzonder de opsporing van strafbare feiten. Welke rol speelt technologie bij de opsporing, met name bij de tendensen die zichtbaar zijn in de manier waarop de huidige Nederlandse samenleving de opsporing vormgeeft en welke technologieën kunnen misdadigers gebruiken om onzichtbaar te worden voor opspoorders, en welke technologieën kunnen opspoorders gebruiken om toch de misdadigers in beeld te krijgen. Dat zijn er nogal wat. Als we de politiek en de wetgever mogen geloven, is er een strijd gaande met technologie als inzet: hebben zware misdadigers de overhand door het gebruik van geavanceerde verbergtechnologie, of kan justitie meekomen door geavanceerde opsporingstechnologie in te zetten? In die strijd dreigen, onbedoeld maar onmiskenbaar, de nodige slachtoffers te vallen. Twee honden zijn aan het vechten om een been, en ondertussen let niemand op het kalf dat gevaarlijk dicht bij een put loopt. Ik zal eerst tendensen in technologie schetsen, geïllustreerd met strafrechtelijk relevante toepassingen, en vervolgens tendensen in de opsporing, toegelicht aan de hand van technologie-gerelateerde voorbeelden. Daaruit vat ik samen hoe de opsporing en misdaad elkaar bevechten om de technologie en wat daarvan de mogelijke gevolgen zijn voor de burger, met name in het licht van diens rechtsbescherming. Het hiermee samenhangende spanningsveld tussen instrumentalisme en rechtsbescherming valt niet op te lossen, maar ik probeer aan het eind wel aanbevelingen te geven waarmee evenwichtiger omgegaan kan worden met het spanningsveld dan nu het geval is. Die aanbevelingen kunnen gezien worden als bouwstenen voor de regulering van technologie.