Toegang tot het recht - RMO-advies 32

De RMO heeft naar het rechtssysteem gekeken met de bril van de gebruikers van het recht. De Raad constateert dat het speelveld waarop burgers hun onderlinge geschillen beslechten niet berekend is op de behoefte. Grofweg zijn hiervoor twee oorzaken aan te wijzen. Ten eerste neemt de welvaart toe waardoor burgers steeds meer en steeds complexere koop- en dienstverleningsovereenkomsten aangaan. Hiermee groeit het aantal juridische relaties van mensen. Ten tweede vindt er een verschuiving van rechtsrelaties plaats: publieke voorzieningen komen in private handen terecht, terwijl de overheid er bovendien naar streeft dat burgers minder beroep doen op de rechter en meer in onderling overleg tot oplossingen komen. Tezamen zorgen deze ontwikkelingen voor een groeiend aantal rechtsrelaties waarin burgers vaker op zichzelf zijn aangewezen. Dit veranderingsproces veronderstelt een goede toegang tot recht en voldoende kennis en vaardigheden bij de burger om die toegang ook te vinden. Kwetsbare burgers zijn bijvoorbeeld menden met een lage opleiding of met gebrekkige sociale vaardigheden, personen met een andere culturele achtergrond, ouderen en analfabeten. Daarnaast blijkt dat het speelveld waarbinnen burgers hun relaties onderling moeten regelen, nogal wat hobbels vertoont. Er zijn diverse knelpunten: afhankelijkheidsrelaties waarin de sterken in het recht de zwakken overvleugelen, een gepolariseerd onderhandelingsklimaat en hoge lasten voor de inschakeling van een neutrale interventie. In het advies 'Toegang tot het recht' schetst de RMO drie aanbevelingslijnen om de toegang tot recht te verbeteren. De eerste is een versterking van het zelfoplossend vermogen van de samenleving. De tweede aanbevelingslijn betreft een meer klantgericht rechtssysteem. De derde lijn is het vanessentieel belang te werken aan een vertrouwenwekkend rechtsklimaat.