Van discriminatie naar mensenrechten; Sociaalpsychologische studies

Dit boek is ontstaan uit een paradox. Discriminerend gedrag en schending van fundamentele rechten kenmerken vaak de verhoudingen tussen sociale, etnische, nationale of culturele groepen. Volgens velen zouden die zelfs inherent zijn aan verhoudingen tussen groepen. En toch spreken hedendaagse maatschappijen zich uit voor het respecteren van rechtsnormen die zo·n gedrag verbieden. Het sociaalpsychologisch onderzoek van de auteur, aangevat in Parijs en daarna met talrijke medewerkers voortgezet aan de Universiteit van Genève, gaat over die paradox. Hij beschrijft voor de eerste keer hoe de problematische communautaire verhoudingen in zijn land van herkomst aan de oorsprong liggen van zijn onderzoek in de sociale psychologie. Hij houdt een pleidooi voor een constructivistische benadering in de sociale wetenschappen en brengt verslag uit van zijn onderzoeksresultaten. Hij beperkt zich niet tot het bestuderen van louter feitelijke toestanden. Hij analyseert vooral de houdingen tegenover de rechtsnormen in de universele-rechtenverklaringen, waarmee de opbouw van een betere en meer rechtvaardige wereld nagestreefd wordt. Uit het voorwoord van Prof. Dr. Norbert Vanbeselaere, Centrum voor Sociale en Culturele Psychologie K.U.Leuven: Intergroepsrelaties lopen bijna onvermijdelijk uit op conflicten, discriminaties en schendingen van fundamentele rechten.Maar het onderzoek beperken tot een analyse van deze conflicten, leidt tot wat Doise een "fatalistische" psychologie noemt.Die klassieke benadering resulteert in het voorspellen van een almaar toenemende geweldsspiraal (oog om oog, tand om tand). Zo·n fatalistische visie wordt echter tegengesproken door onderzoek dat aantoont dat bevolkingsgroepen die in voorbije jaren systematisch extreem oorlogsgeweld moesten ondergaan, een sterkere neiging vertonen om zich actief in te zetten voor het behoud/herstel van de wettelijkheid. Maar dergelijke vaststellingen kunnen alleen worden gedaan vanuit een socioconstructi vistisch perspectief. (...) Een van de centrale stellingen van het socioconstructivisme houdt in dat het sociaal gedrag niet gestuurd wordt door de zogenaamd objectieve realiteit maar wel door de subjectieve interpretatie en beleving van die werkelijkheid. Die visie wordt nu door meer en meer sociaalpsychologen gehuldigd, maar Doise nam dit standpunt reeds in bij het begin van zijn carrière, nu bijna veertig jaar geleden.In dit opzicht was hij een invloedrijk voorloper. (...) Doise en zijn medewerkers kwamen tot het besluit dat de rechten in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens op dezelfde manier worden opgevat in verschillende sociale, culturele, politieke en economische contexten. Dit is een belangrijke vaststelling want ze nuanceert de opmerking – vooral vanuit cultuurrelativistische hoek – dat de Universele Verklaring enkel op een typisch westerse mensvisie zou zijn gebaseerd. (...) Het gebeurt wel meer dat een auteur een algemeen mens- en maatschappijbeeld ontwikkelt via een combinatie van verschillende invalshoeken. Wanneer dat competent gebeurt, heeft men een waardevolle visie die aanzet tot verdere reflectie. Het boek van Willem Doise biedt echter nog méér, omdat hij op een strikt wetenschappelijke manier verifieert of de door hem ontwikkelde visie al of niet beantwoordt aan de wijze waarop mensen wereldwijd tegen de mensenrechten aankijken. Dit is meteen het verschil tussen een publicist en de sociale wetenschapper die Willem Doise in hart en nieren is.