Voorwoord 5
1 Doelstelling, probleemstelling en inhoud van dit boek 13
2 De situationele-actietheorie: achtergrond, mensbeeld en theoretische uiteenzetting 21
2.1 Inleiding 21
2.2 Een noot over de ontstaanscontext van de theorie 23
2.3 Wat is er volgens SAT mis met bestaande etiologische verklaringsmodellen? 28
2.4 Achterliggend criminaliteitsbeeld in SAT 31
2.5 Mensbeeld en maatschappijbeeld 34
2.6 Oorzaken en mechanismen in SAT 36
2.7 SAT als antwoord op de klassieke actietheorie van Davidson 37
2.8 Morele perceptie en keuze in overwogen of spontane modus 41
2.9 Het situationele verklaringsmodel onder de loep 44
2.10 De hypothese van de morele overeenstemming en de kans dat regelovertreding als alternatief wordt gezien 47
2.11 De hypothese van de conditionele effecten van controlemechanismen 48
2.12 SAT over de ontwikkeling van de neiging tot regelovertreding 50
2.13 De integrale voorstelling van SAT aan de hand van een Coleman-diagram 51
2.14 Samenvatting van de meest centrale ideeën en empirisch onderzoek 53
2.15 Besluit 54
3 Van theorie naar toetsbare proposities van SAT 55
3.1 Inleiding 55
3.2 De PEA-hypothese 57
3.3 De kritische toetsing van hypothesen van de morele overeenstemming en het moreel conflict, zelfgerapporteerde regelovertreding en criminaliteit als alternatief zien 60
3.4 De toetsing van de ‘oorzaken van de oorzaken’-hypothesen 61
3.5 De toetsing van hypothesen over het perceptie-keuzeproces 63
4 Gebruikte data en operationaliseringen 65
4.1 Inleiding 65
4.2 Zelfrapportagestudie te Antwerpen 65
4.3 Zelfrapportagestudie te Sint-Niklaas 67
4.4 Zelfrapportagestudie te Oostende 68
4.5 Operationaliseringen in de zelfrapportagestudies 69
4.6 Statistische analysetechnieken in de zelfrapportagestudies 75
4.7 De online gerandomiseerde scenariostudie 77
4.8 Operationaliseringen in de gerandomiseerde scenariostudie 79
5 De twee meest bestudeerde basisinteracties in SAT 81
5.1 Inleiding 81
5.2 De wisselwerking tussen neiging en blootstelling aan criminogene settings 81
5.3 De interactie tussen moraliteit en zelfcontrole 84
5.4 Besluit met betrekking tot de basisinteractiepatronen 89
6 Het conditionele belang van zelfcontrole en waargenomen afschrikking 95
6.1 Inleiding 95
6.2 De morele-conflicthypothese in de zelfrapportage te Antwerpen 98
6.3 De morele-conflicthypothese in de zelfrapportagestudie te Sint-Niklaas 101
6.4 De morele-conflicthypothese in de zelfrapportage te Oostende 104
6.5 Het conditionele belang van waargenomen afschrikking 107
6.6 Besluit 112
7 Morele overeenstemming tussen moraal en setting en zelfcontrole als moderator 115
7.1 Inleiding 115
7.2 De toets van de morele-overeenstemmingshypothese in de Antwerpse steekproef 118
7.3 De toets van de morele-overeenstemmingshypothese in Sint-Niklaas 121
7.4 De toets van de morele-overeenstemmingshypothese te Oostende 124
7.5 Motivatie en de morele filter 127
7.6 Besluit 129
8 De oorzaken van de oorzaken van regelovertredend handelen 131
8.1 Inleiding 131
8.2 Wikström’s empirische studies naar de oorzaken van de oorzaken 132
8.3 De Belgische toetsingen van de ‘oorzaken van de oorzaken’ van regelovertredend handelen van jongeren 134
8.4 De oorzaken van de oorzaken en de mediërende rol van neiging (Antwerpen) 137
8.5 De oorzaken van de oorzaken en de rol van moraliteit en zelfcontrole (Antwerpen) 138
8.6 De oorzaken van de oorzaken en de mediërende rol van neiging (Sint-Niklaas) 139
8.7 De oorzaken van de oorzaken en de rol van moraliteit en zelfcontrole (Sint-Niklaas) 140
8.8 De oorzaken van de oorzaken en de mediërende rol van neiging (Oostende) 141
8.9 De oorzaken van de oorzaken en de rol van moraliteit en zelfcontrole (Oostende) 142
8.10 Een vergelijking van de model fit indices in de drie zelfrapportagestudies 143
8.11 Besluit 144
9 Het perceptie-keuzeproces ontleed 147
9.1 Inleiding 147
9.2 Een overzicht van de toetsbare hypothesen op basis van de gerandomiseerde vignetstudie 150
9.3 De interactie tussen neiging en scenariocriminogeniteit en de keuze voor geweld 151
9.4 De wisselwerking tussen moraliteit, zelfcontrole en de keuze voor geweld 154
9.5 Moreel conflict, zelfcontrole en keuzeprocessen: geweld in de klas 156
9.6 Moreel conflict, zelfcontrole en keuzeprocessen (bushaltescenario) 160
9.7 Geweld als keuze, wisselwerking tussen zelfcontrole en scenariocriminogeniteit naar overall moraliteit 163
9.8 Motivatie, moraliteit en het perceptie-keuzeproces 168
9.9 Besluit en discussie bij de studie van het perceptie-keuzeproces 172
10 Een voorlopige evaluatie en geleerde lessen 175
10.1 Inleiding 175
10.2 Werkwijze bij de evaluatie van SAT 176
10.3 Conceptuele bedenkingen en de proposities uit de filosofische-actietheorie 178
10.4 De situationele component: het individu in de omgeving 181
10.5 Het bereik van de theorie 183
10.6 De specifieke toetsing van hypothesen omtrent de morele overeenstemming en de conditionele effecten van controlemechanismen 184
10.7 De studie van het perceptie-keuzeproces 185
10.8 Over deliberatie, habituatie, gewoontevorming 186
10.9 De rol van desire-dependent, desire-independent motivators en omgevingsmotivatoren 188
10.10 Is SAT sterk genoeg om een afzonderlijk onderzoeksprogramma te zijn? 190
11 Nabeschouwing: naar een theorie vergelijkende, analytische criminologie? 193
11.1 Inleiding 193
11.2 Het belang van vergelijkend toetsen van geïntegreerde theorieën 195
11.3 Pijlers van een analytische etiologische criminologie 198
11.4 Besluit 203
Literatuur 205
Appendix 1 Conceptuele definities in SAT 217
Het groene gras 223
