trefwoord
Kwalitatieve aansprakelijkheid
Kwalitatieve aansprakelijkheid vormt een bijzondere categorie binnen het aansprakelijkheidsrecht. In tegenstelling tot de gewone onrechtmatige daad hoeft bij kwalitatieve aansprakelijkheid geen schuld te worden bewezen. De aansprakelijkheid volgt automatisch uit een bepaalde hoedanigheid, zoals het bezit van een zaak of het werkgeverschap over een werknemer. Deze vorm van aansprakelijkheid wordt ook wel risicoaansprakelijkheid genoemd, omdat degene die in een bepaalde hoedanigheid handelt, het risico draagt voor de gevolgen daarvan.
Wettelijke grondslagen in Boek 6 BW
De Nederlandse wetgever heeft verschillende vormen van kwalitatieve aansprakelijkheid gecodificeerd in afdeling 6.3.2 van het Burgerlijk Wetboek. Deze bepalingen regelen onder meer de aansprakelijkheid van ouders voor hun kinderen, werkgevers voor hun werknemers, en bezitters voor gebrekkige zaken. De onderliggende gedachte is dat wie profiteert van een bepaalde activiteit of relatie, ook het risico moet dragen voor de schade die daaruit voortvloeit.
Boek bekijken
Aansprakelijkheid voor zaken
Een belangrijke categorie binnen de kwalitatieve aansprakelijkheid betreft de aansprakelijkheid voor zaken. De bezitter of gebruiker van een zaak kan aansprakelijk zijn voor schade die de zaak veroorzaakt, zonder dat hoeft te worden aangetoond dat deze persoon een fout heeft gemaakt. Het gaat om een objectieve aansprakelijkheid die rust op de relatie tussen persoon en zaak.
Boek bekijken
Het verschil met gewone onrechtmatige daad
Bij de gewone onrechtmatige daad van artikel 6:162 BW moet de benadeelde bewijzen dat de dader een fout heeft gemaakt. Bij kwalitatieve aansprakelijkheid is dit niet nodig. De aansprakelijkheid is strenger: zij volgt uit de hoedanigheid waarin iemand handelt. Dit maakt het voor slachtoffers eenvoudiger om schadevergoeding te verkrijgen, omdat zij geen schuld hoeven aan te tonen. De verdeling van de bewijslast is daarmee fundamenteel anders.
Boek bekijken
Werkgeversaansprakelijkheid als klassiek voorbeeld
De aansprakelijkheid van de werkgever voor zijn ondergeschikten is een klassiek voorbeeld van kwalitatieve aansprakelijkheid. Een werkgever is aansprakelijk voor onrechtmatige daden die zijn werknemers in de uitoefening van hun werkzaamheden plegen, ook als de werkgever zelf geen verwijt treft. Deze regel erkent dat de werkgever profiteert van de arbeid van zijn werknemers en daarom ook de bijbehorende risico's moet dragen.
Spotlight: Albert Verheij
Boek bekijken
De bedrijfsmatige gebruiker
Een recente ontwikkeling betreft de aansprakelijkheid van de bedrijfsmatige gebruiker van zaken. Deze vorm van kwalitatieve aansprakelijkheid erkent dat professionele gebruikers een verhoogd risico creëren en daarom ook een strengere aansprakelijkheid moeten dragen. Het gaat om een verfijning van het systeem, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen particulier en zakelijk gebruik.
Boek bekijken
Praktische betekenis en conclusie
Kwalitatieve aansprakelijkheid speelt een centrale rol in het Nederlandse aansprakelijkheidsrecht. Door de verzwaarde aansprakelijkheid voor bepaalde hoedanigheden wordt slachtoffers effectieve bescherming geboden, zonder dat zij de vaak moeilijke bewijslast van schuld hoeven te dragen. Tegelijkertijd stimuleert dit systeem degenen die in deze hoedanigheden handelen tot zorgvuldig gedrag. Het blijft een dynamisch rechtsgebied waarin wetgeving, rechtspraak en doctrine voortdurend nieuwe accenten leggen. Voor juristen die zich bezighouden met aansprakelijkheidsvraagstukken is grondige kennis van de verschillende vormen van kwalitatieve aansprakelijkheid onmisbaar.
