Nieuwe economie: van winstmaximalisatie naar meervoudige waardecreatie

Het dominante economische paradigma van eindeloze groei en winstmaximalisatie stuit op zijn grenzen. De nieuwe economie is geen toekomstdroom meer, maar een concrete beweging die zich kenmerkt door een fundamenteel andere kijk op waardecreatie. Waar het oude model slechts financiële winst centraal stelde, richt de nieuwe economie zich op het welzijn van mens en planeet. Het gaat om businessmodellen waarin duurzaamheid, circulariteit en sociale rechtvaardigheid geen bijzaak zijn, maar het vertrekpunt vormen.

Deze transitie manifesteert zich in verschillende stromingen: van de platformeconomie die efficiënter gebruik maakt van bestaande capaciteit, tot circulaire modellen die grondstoffen onbeperkt in roulatie houden. Van betekeniseconomie waarin ondernemers maatschappelijke problemen oplossen, tot ecosysteemdenken waarin samenwerking concurrentie vervangt. Wat deze benaderingen verbindt, is het inzicht dat onze economie opnieuw moet worden vormgegeven binnen de grenzen van wat de aarde toelaat.

Van lineair naar circulair: de basis voor duurzame waardecreatie

De overgang naar een nieuwe economie vraagt om radicaal andere businessmodellen. Het gaat niet langer om incrementele verbeteringen of het 'iets minder slecht doen', maar om transformationele veranderingen die de kern van ons economisch systeem raken. Dit betekent dat we afscheid moeten nemen van het lineaire take-make-waste model en moeten omarmen dat alle activa – financieel, ecologisch en sociaal – meetellen.

Alternatieve economische visies: voorbij het neoliberale paradigma

De nieuwe economie is geen eenduidig begrip. Het omvat een scala aan alternatieve economische modellen die elk op hun eigen manier breken met het dominante neoliberale groeiparadigma. Van de donuteconomie van Kate Raworth tot de betekeniseconomie, van commonisme tot regeneratieve economie: deze verschillende perspectieven tonen dat er meerdere wegen zijn naar een rechtvaardiger en duurzamer economisch systeem.

Circulaire businessmodellen: grondstoffen onbeperkt in roulatie

Een cruciaal onderdeel van de nieuwe economie vormen circulaire businessmodellen. Deze modellen zijn ontworpen om grondstoffen, halffabricaten en producten zo lang mogelijk, idealiter onbeperkt, in roulatie te houden. Het gaat om meer dan recycling: circulair ontwerpen vraagt om fundamenteel andere keuzes in productontwerp, eigendomsstructuren en samenwerkingsverbanden.

Platformeconomie en ecosysteemdenken: beter benutten van capaciteit

Naast circulaire modellen kenmerkt de nieuwe economie zich door platformbusinessmodellen. Deze maken beter gebruik van bestaande, vaak onderbenutte capaciteit. Denk aan het delen van auto's, werkplekken of gereedschap. Technologie maakt het mogelijk om vraag en aanbod direct bij elkaar te brengen, waardoor traditionele institutionele tussenpersonen overbodig worden.

Platforms functioneren het beste binnen bredere ecosystemen waarin partijen samenwerken in plaats van concurreren. Dit ecosysteemdenken vraagt om een fundamentele verschuiving: van 'wat halen we eruit?' naar 'hoe maken we elkaar succesvol?'

Betekeniseconomie: ondernemerschap met maatschappelijke impact

Een andere manifestatie van de nieuwe economie is de betekeniseconomie, waarin ondernemers gedreven worden door de wens om maatschappelijke problemen op te lossen. Deze sociale ondernemers gebruiken hun bedrijf als protestbord, als alternatief voor een systeem dat niet langer voldoet. Hun drijfveer is vaak boosheid over onrecht, maar in plaats van alleen te protesteren, bouwen ze concrete alternatieven.

Van theorie naar praktijk: aan de slag met nieuwe businessmodellen

De transitie naar een nieuwe economie vraagt om concrete actie. Het gaat om het ontwikkelen van businessmodellen die verduurzamen, circulariseren en inclusiviteit combineren. Dit vraagt om een fundamentele herijking van uitgangspunten, om samenwerking tussen koplopers, en om de moed om te experimenteren met radicaal andere werkwijzen.

De weg vooruit: van transitie naar transformatie

De nieuwe economie is geen verre toekomstdroom meer. Overal ontstaan initiatieven die laten zien dat het anders kan: bedrijven die circulair werken, platforms die capaciteit efficiënter benutten, sociale ondernemers die maatschappelijke problemen oplossen. Deze koplopers tonen aan dat een economie waarin mens, planeet en winst hand in hand gaan niet alleen noodzakelijk is, maar ook mogelijk.

Toch staat deze beweging nog in de kinderschoenen. Voor een echte doorbraak is meer nodig: opschaling van succesvolle initiatieven, aanpassing van wet- en regelgeving, nieuwe financiële prikkels en een cultuuromslag in hoe we naar waardecreatie kijken. De fundamentele vraag is niet meer óf we deze transitie maken, maar wanneer. En of we bij de koplopers of de achterblijvers horen.

De boeken en inzichten op deze pagina bieden wegwijzers voor iedereen die wil bouwen aan een economie die werkt voor mens en planeet. Van theoretische onderbouwing tot praktische handleidingen, van inspirerende voorbeelden tot kritische analyses: ze laten zien dat de nieuwe economie geen utopie is, maar een concrete mogelijkheid die vorm krijgt in de praktijk van alledag.