Voorspelbaarheid: tussen verlangen en werkelijkheid

We verlangen ernaar. In onze agenda's, projectplanningen en strategische visies. We bouwen systemen om het te waarborgen en voelen ons ongemakkelijk wanneer het ontbreekt. Voorspelbaarheid geeft ons controle, of in elk geval de illusie daarvan. Maar wat als die voorspelbaarheid die we zo nastreven een gevaarlijke fictie is? En wat als juist het omarmen van onvoorspelbaarheid de sleutel is tot succes?

De spanning tussen deze twee perspectieven – het verlangen naar voorspelbaarheid en de realiteit van onvoorspelbaarheid – loopt als een rode draad door management, innovatie en zelfs ons dagelijks leven.

De illusie van controle

Taleb's centrale these is confronterend: we overschatten systematisch wat we weten en onderschatten wat we niet weten. Belangrijker nog, we realiseren ons niet eens hoe weinig we eigenlijk weten. Onze hersenen zijn 'grote verklaringsmachines' die achteraf patronen zien waar die er niet waren. We verzinnen verhalen die onze werkelijkheid logisch en voorspelbaar maken – maar die verhalen kloppen zelden met de chaos van de werkelijkheid.

Wanneer voorspelbaarheid wél essentieel is

Toch zou het te simpel zijn om voorspelbaarheid volledig af te wijzen. In bepaalde contexten is voorspelbaarheid geen luxe maar een basisvoorwaarde. Dit geldt met name voor mensen met autisme, voor het opbouwen van vertrouwen in organisaties, en voor het succesvol afronden van complexe projecten.

Voorspelbaarheid in projecten en organisaties

In de wereld van IT en projectmanagement speelt voorspelbaarheid een cruciale rol. Traditionele projecten lopen vast omdat er te veel wordt verondersteld en te weinig rekening wordt gehouden met onzekerheid. Moderne methoden proberen juist voorspelbaarheid te creëren waar dit ontbreekt.

Innovatie: voorspelbaar onvoorspelbaar?

Een fascinerend perspectief komt van Christian Kromme, die stelt dat innovatiegolven wél voorspelbaar zijn. Door biologische patronen te begrijpen, kunnen we anticiperen op technologische ontwikkelingen. Dit biedt een middenweg: niet alles is voorspelbaar, maar wel meer dan Taleb suggereert.

Strategie in een onvoorspelbare wereld

Als de toekomst niet simpelweg een extrapolatie van het verleden is, hoe ontwikkel je dan strategie? Het antwoord ligt niet in betere voorspelmodellen, maar in een andere manier van denken: scenarioplanning en modulaire strategieën.

De menselijke factor: waarom we blijven voorspellen

Ons brein is een 'anticipatiemachine' die ons heeft geholpen te overleven. We zoeken patronen, creëren verhalen en willen begrijpen waarom dingen gebeuren. Deze eigenschap heeft de mensheid ver gebracht, maar werkt ook tegen ons. We zien patronen waar die er niet zijn, negeren stille bewijzen en vallen ten prooi aan talloze denkfouten.

De weg vooruit: tussen acceptatie en anticipatie

De paradox van voorspelbaarheid lost niet op. We zullen altijd blijven verlangen naar controle en zekerheid, terwijl de werkelijkheid ons keer op keer verrast. De kunst is niet om deze spanning op te lossen, maar om ermee te leren leven.

Dit vraagt om verschillende benaderingen in verschillende contexten. Voor mensen met autisme of temperamentvolle kinderen is het creëren van voorspelbaarheid een vorm van zorg. In organisaties draait het om het bouwen van vertrouwen door consistentie. Maar voor strategie en innovatie moeten we voorspelbaarheid juist loslaten en omarmen dat veel niet te voorspellen valt.

De beste voorbereiding op een onvoorspelbare toekomst is niet om harder te proberen die toekomst te voorspellen. Het is om wendbaar te blijven, scenario's te verkennen, te experimenteren, en vooral: nederig te blijven over wat we werkelijk weten. Want zoals Taleb ons leert: de zwarte zwaan komt altijd als een verrassing, ook al was hij achteraf 'logisch'. De vraag is niet of de zwarte zwaan komt, maar of je er klaar voor bent.