Burgemeesters in cyberspace

1 Introductie 9
1.1 Aanleiding en probleem 9
1.2 Doel en afbakening 11
1.3 Vraagstelling 12
1.4 Methoden van onderzoek 13
1.4.1 Literatuurstudie en juridisch bronnenonderzoek 13
1.4.2 Interviews experts 14
1.4.3 Interviews burgemeesters 15
1.4.4 Focusgroepen en kwantitatieve verkenning (stellingen) 15
1.5 Leeswijzer 16

2 Kernbegrippen 17
2.1 Inleiding 17
2.2 Het begrip ‘openbare orde’ 17
2.2.1 Orde sociologisch gezien 17
2.2.2 Het juridische begrip ‘openbare orde’ 18
2.2.3 Openbare orde volgens experts 19
2.2.4 Openbare orde volgens burgemeesters 20
2.2.5 Overtreding van rechtsregels als vereiste? 22
2.2.6 Handhaving van de openbare orde 23
2.2.7 De openbare ruimte 24
2.3 Het begrip ‘cyberspace’ 26
2.4 Publieke en openbare plaatsen in cyberspace 29
2.4.1 Bestaan er openbare en publieke plaatsen in cyberspace? 29
2.4.2 Experts over publieke plaatsen in cyberspace 30
2.4.3 Burgemeesters over publieke plaatsen in cyberspace 33
2.5 Openbare orde in cyberspace 34
2.5.1 Bestaat er een openbare orde in cyberspace? 34
2.5.2 Experts over het bestaan van een openbare orde in cyberspace 35
2.5.3 Burgemeesters over het bestaan van een openbare orde in cyberspace 38
2.6 Praktijkvoorbeelden van dreigingen of verstoringen in cyberspace 42
2.6.1 Inleiding 42
2.6.2 Praktijkvoorbeelden van online activiteiten die offline uitwerking hebben (experts) 44
2.6.3 Praktijkvoorbeelden van online activiteiten die offline uitwerking hebben (burgemeesters) 45
2.6.4 Praktijkvoorbeelden van offline activiteiten die zich naar online verplaatsen 47
2.7 Conclusie 50

3 Juridische analyse 53
3.1 Inleiding 53
3.2 Handhaving van de openbare orde 55
3.3 Preventieve handhaving 58
3.4 Grondgebied en proportionaliteit 63
3.5 Grondrechten 67
3.6 Vraagpunten, knelpunten en conclusies 74
3.7 Empirische verkenning naar bevoegdheden in cyberspace (experts) 76
3.7.1 De territoriale afbakening van bevoegdheden en grondrechten 76
3.7.2 Verouderde wetgeving (experts) 78
3.8 Burgemeesters over hun bevoegdheden in cyberspace 80
3.8.1 Andere partijen dan burgemeester bevoegd 80
3.8.2 Discussie met burgemeesters over vertaling van bevoegdheden naar cyberspace 83

4 Ervaren knelpunten bij het toepassen van bevoegdheden in cyberspace 85
4.1 Inleiding 85
4.2 Experts over openbare-ordehandhaving door burgemeesterrs in cyberspace 85
4.2.1 Handhavingscapaciteit van burgemeesters voor de ordehandhavingstaak in cyberspace 86
4.2.2 Het strafrecht als een meer logische route voor handhaving in cyberspace 88
4.2.3 Gemeentegrenzen zijn een beperking voor het bereik van de burgemeester 90
4.2.4 Burgemeesters hebben een rol in cyberspace (buiten bevoegdheden) 92
4.3 Burgemeesters over hun rol bij handhaving van de openbare orde in cyberspace 94
4.3.1 Burgemeesters die het gebruik van bevoegdheden in cyberspace afwijzen 94
4.3.2 Burgemeesters die het strafrecht als een meer logische route zien voor handhaving in cyberspace 95
4.3.3 Burgemeesters hebben zorgen over de handhavingscapaciteit van hun gemeente 97
4.3.4 Burgemeesters zien wel andere rollen en middelen in cyberspace buiten bevoegdheden om 97
4.4 De mogelijke inzet van bevoegdheden in cyberspace 99
4.4.1 Experts over het monitoren van het internet 99
4.4.2 Burgemeesters over het monitoren van het internet 101
4.4.3 Alternatieve handhaving in cyberspace 103
4.4.4 Burgemeesters over andere handhavingsstrategieën 106
4.5 De toepassing van openbare-ordebevoegdheden in cyberspace om jurisprudentie te creëren 110
4.5.1 Experts over het toepassen van openbare-ordebevoegdheden 110
4.5.2 Burgemeesters over het creëren van jurisprudentie 112
4.6 Aanvullende bevoegdheden 112
4.6.1 Experts over aanvullende bevoegdheden 113
4.6.2 Burgemeesters over aanvullende bevoegdheden 113
4.7 Nieuwe autoriteit 114
4.7.1 Experts over een nieuw op te richten autoriteit 115
4.7.2 Burgemeesters over een nieuw op te richten autoriteit 117
4.8 Conclusie 119

5 Conclusie 121
5.1 Juridische obstakels; wie is aan zet? 121
5.2 Andere wegen dan bestuursrechtelijke handhaving 123
5.3 Aanvullende openbare-ordebevoegdheden in cyberspace 125
5.4 De informatiepositie van gemeenten en een eventueel op te richten autoriteit 126
5.5 Burgemeesters en experts kijken vanuit het fysieke domein naar cyberspace 127
5.6 Suggesties voor vervolgonderzoek 127

Epiloog 133
Literatuur 137
PW103 naar Martien voor nieuwe proef_deel 30.5 30-08-18 12:29 Pagina 7
Politiewetenschap 103 | Burgemeesters in cyberspace

Bijlagen 141
1 Interviewprotocol experts 141
2 Respondentenlijst experts 143
3 Interviewprotocol burgemeesters 144
4 Respondentenlijst burgemeesters 146
5 Deelnemers focusgroep 147
6 Voorgelegde stellingen 148