De afgelopen jaren is het werken met opstellingen sterk in opkomst geraakt. Dat is geen toevallige trend. Het zegt iets over onze tijd.
We voelen dat gedrag, conflicten en terugkerende patronen zelden op zichzelf staan. Er speelt meer. Onder de oppervlakte bewegen loyaliteiten, overtuigingen, gemis en onuitgesproken ervaringen.
In mijn boek Opstellingen met vakmanschap - Aanwezig zijn waar het raakt onderzoek ik wat er werkelijk gebeurt wanneer we die onderstroom zichtbaar maken én wat dat vraagt van degene die het begeleidt.
Opstellingen worden soms omschreven als een intuïtieve methode. Alsof het vooral draait om aanvoelen, vertrouwen op het veld en laten ontstaan wat zich aandient.
En ja: intuïtie speelt een wezenlijke rol in dit werk. Sterker nog: zonder intuïtie verarmt het proces.
Maar intuïtie is niet hetzelfde als vrijblijvend voelen.
Intuïtie als professioneel instrument
In een opstelling gebeurt iets bijzonders. Representanten ervaren lichamelijke sensaties, emoties of impulsen die niet van henzelf lijken te zijn.
Een begeleider merkt subtiele verschuivingen op: een ademhaling die verandert, een blik die wegdraait, een lichaam dat zich kleiner maakt.
Dat waarnemen is geen magie. Het is afgestemde intuïtie.
Intuïtie in systemisch werk is het vermogen om informatie op te pikken die zich nog niet in woorden heeft gevormd. Het is een vorm van belichaamde kennis.
Maar zoals elk instrument vraagt ook intuïtie om scholing, zelfonderzoek en begrenzing. Anders vermengt zij zich met projectie, aannames of persoonlijke overtuigingen.
In mijn boek Opstellingen met vakmanschap – aanwezig zijn waar het raakt laat ik zien hoe intuïtie en vakmanschap elkaar niet uitsluiten, maar juist versterken.
De kunst is niet om intuïtie kleiner te maken, maar om haar preciezer te gebruiken.
Niet de objectieve waarheid
Een kernpunt in mijn werk is dit: het gaat in een opstelling niet om wat objectief waar is, maar om hoe de cliënt zijn werkelijkheid beleeft.
Twee mensen kunnen in dezelfde situatie hebben gestaan en toch een totaal andere binnenwereld hebben ontwikkeld. Die subjectieve ervaring vormt overtuigingen, beschermingsstrategieën en keuzes. Dáár ontstaat vaak de herhaling van patronen.
Wanneer je leert kijken vanuit die binnenwereld, verandert je manier van begeleiden.
Je corrigeert niet.
Je analyseert niet van bovenaf.
Je onderzoekt wat voor deze persoon werkelijk klopt.
Dat vraagt om fenomenologisch waarnemen: zien wat zich aandient zonder het direct te verklaren of te verbeteren.
Dat is geen passieve houding. Het is een vorm van innerlijke discipline.
Wat dit boek professionals biedt
Hoewel mijn wortels in het opstellingenwerk liggen, schreef ik dit boek nadrukkelijk voor een bredere groep professionals.
- Coaches
- Therapeuten
- Trainers
- Leidinggevenden
- Mensen in zorg, onderwijs of begeleiding
Iedere professional werkt met mensen die gevormd zijn door hun geschiedenis. Met gedrag dat logisch is geworden binnen een bepaald systeem. Met reacties die vaak meer zeggen over oude ervaringen dan over het huidige moment.
Een systemische blik helpt om dat te zien. Het leert je vragen stellen als:
- Waar komt deze reactie oorspronkelijk vandaan?
- Welke loyaliteit speelt hier mee?
- Wat is er ooit gemist dat zich nu laat zien?
- Hoe kan ik aanwezig blijven zonder het over te nemen?
Daarnaast leer je je intuïtie bewust inzetten. Niet als ‘gevoel dat je maar moet volgen’, maar als verfijnd kompas dat je helpt te onderscheiden wat van jou is en wat van de ander.
Geen methode, maar een houding
In Opstellingen met vakmanschap - aanwezig zijn waar het raakt beschrijf ik hoe mijn werkwijze zich in de loop der jaren heeft verfijnd tot een helder raamwerk - het FOCUS Framework - dat helpt om het proces van een opstelling te structureren.
Maar uiteindelijk gaat het niet om het model. Het gaat om aanwezigheid.
Aanwezig kunnen zijn bij pijn zonder haar te dramatiseren.
Aanwezig kunnen blijven bij verwarring zonder haar direct op te lossen.
Aanwezig zijn waar het raakt – precies daar waar iemand zichzelf opnieuw kan ontmoeten.
Systemisch werk vraagt vakmanschap omdat mensen hun meest kwetsbare ervaringen toevertrouwen aan de zorgvuldig gecreëerde setting van een opstelling.
Maar er is méér: ze stappen niet neutraal binnen. Ze dragen gespannen verwachtingen met zich mee. Hoop. Verlangen. Soms zelfs de stille overtuiging dat er nu eindelijk iets moet gebeuren, juist omdat ze in deze ruimte zijn gestapt.
Die verwachting maakt het werk nog preciezer. Want hoe groter de hoop, hoe groter de verantwoordelijkheid.
Intuïtie is daarin geen bijzaak. Zij is een essentieel instrument, mits zij gedragen wordt door zelfkennis, ethiek en oefening.
Dat is waar dit boek over gaat.
In Opstellingen met vakmanschap – aanwezig zijn waar het raakt laat Astrid Hart zien hoe systemisch werk intuïtie en professioneel vakmanschap samenbrengt. Het boek biedt inzichten en handvatten voor professionals die scherper willen kijken naar gedrag, patronen en onderliggende dynamieken. Bestel het boek bij Managementboek.
Over Astrid Hart
Astrid Hart is trainer, opleider en begeleider van opstellingen. Ze ontwikkelde het FOCUS-framework, waarin het subjectieve verhaal van de cliënt centraal staat. Vanuit haar eigen praktijk leidt ze professionals op tot begeleiders die hun vak met aandacht en ethiek willen uitoefenen.