‘Inzicht belangrijk, maar daarna begint het echte werk’

Waarom besloot je je specifiek op ondernemers te richten?

Dat besluit is ontstaan tijdens mijn werk met mensen in de laatste fase van hun leven. Ik sprak dagelijks mensen voor wie hun tijd eindig was. Juist op dat moment kwamen allerlei inzichten bovendrijven. Die mensen ontdekten dat ze jarenlang hadden geleefd volgens patronen die eigenlijk niet bij hen pasten. Ze zagen dat ze keuzes hadden gemaakt vanuit verwachtingen, vanuit angst of vanuit overtuigingen die ze ooit hadden meegekregen. Ze stonden nooit echt stil bij de vraag: wat wil ik zelf eigenlijk?

Tegelijkertijd dacht ik zelf ook vaak: later ga ik het anders doen. Maar in mijn werk zag ik juist dat  later helemaal niet vanzelfsprekend is. Op een gegeven moment voelde het bijna hypocriet dat ik anderen aanspoorde moedige keuzes te maken, terwijl ik zelf bleef wachten.

Ik wist zeker dat ik psycholoog wilde blijven, maar wel op een andere manier. Minder traditioneel en meer gericht op mensen die actief met zichzelf aan de slag willen. Ondernemers passen daar goed bij: vaak daadkrachtige mensen met discipline en doorzettingsvermogen.

Wat leerden die gesprekken over wat mensen uiteindelijk belangrijk vinden in het leven?

De grootste rijkdom ontstond vaak wanneer mensen alsnog open gesprekken gingen voeren. Soms waren dat gesprekken die jarenlang niet gevoerd waren; ouders die eindelijk eerlijk spraken met hun kinderen, partners die voor het eerst uitspraken waar ze bang voor waren. Gesprekken over de dood, over spijt, over liefde of over gemis. Dan zag je families die jarenlang langs elkaar heen hadden geleefd ineens dichter naar elkaar toe groeien. Daardoor ben ik gaan begrijpen dat de dood niet alleen iets is om bang voor te zijn. Juist de eindigheid geeft het leven meer diepgang.

En toen ben je jouw praktijk begonnen voor ondernemers die jarenlang leven vanuit focus en prestatiedrang. Wat zie jij daar misgaan?

Laat ik vooropstellen dat ambitie helemaal niet verkeerd is, dat heb ik zelf ook. Ik hou ervan om grootse dingen neer te zetten, resultaat te behalen en impact te maken. Bij veel ondernemers zie ik dat die focus een automatisme wordt, in plaats van een bewuste keuze. Ze hebben zichzelf aangeleerd altijd ‘aan’ te staan en rust als tijdverlies te zien.

De problemen ontstaan wanneer mensen niet meer weten hoe ze moeten vertragen en rust direct schuldgevoel oproept. Als relaties, gezondheid of ontspanning steeds verder naar de achtergrond verdwijnen.

Je begeleidt ondernemers die daar vastlopen. Hoe ziet dat er in de praktijk uit?

Laatst begeleidde ik een ondernemer die zestig tot zeventig uur per week werkte. Alles in zijn leven draaide om nuttig zijn. Hij kwam liever te laat dan te vroeg bij mij in de praktijk, omdat hij anders een minuut in een wachtkamer moest zitten.

Zijn hele systeem stond continu aan. Daardoor had hij veel spanningsklachten. Slecht slapen, piekeren, voortdurend onrust voelen. Je hersenen hebben herstelmomenten nodig om creatief en scherp te blijven. Toen we aan de slag gingen met het creëren van rustmomenten, leverde dat eerst enorm veel onrust op. Zijn oude overtuiging zei direct: nu ben je lui, nu verspil je tijd.

Maar hij bleef oefenen. Langzaam begon er iets te veranderen. Zijn lichaam werd rustiger. Hij sliep beter en zijn hoofd werd helderder. Ook zijn bedrijf veranderde mee. Doordat hij minder spanning uitzond, ervoeren medewerkers minder druk, terwijl de productiviteit juist steeg.

Je hebt het veel over overtuigingen en patronen uit het verleden. Hoe belangrijk is iemands jeugd daarin?

Veel ondernemers die ik spreek, kregen in hun jeugd vooral erkenning wanneer ze succesvol waren, sterk waren of hard werkten. Onbewust leerden ze: mijn waarde zit in presteren. Later zie je dat terug in volwassen gedrag. Er ontstaan patronen waarin iemand zichzelf alleen nog waardevol vindt wanneer hij productief is. Rust voelt dan bijna bedreigend.

Mensen zeggen vaak ‘Ik heb echt een prima jeugd gehad’. Maar tegelijkertijd kunnen er emotionele tekorten zijn geweest. Gevoelens die weinig aandacht kregen, of kwetsbaarheid die niet echt ruimte kreeg. Vaak zijn ze die patronen zo normaal gaan vinden dat ze niet eens meer zien dat ze bestaan. We krijgen als kind een bepaalde bril opgezet, waardoor we naar de wereld leren kijken. Daarom moet je soms terug naar het fundament voor je kunt begrijpen waarom je doet wat je doet.

Je benadrukt ook dat inzicht alleen niet genoeg is. Waarom niet?

Verandering ontstaat uiteindelijk niet door alleen maar nadenken. Inzicht is belangrijk, maar daarna begint het echte werk pas. Daarom werk ik veel met experimenten. Niet: ‘Ik moet vanaf nu compleet anders leven’, want dat is veel te groot en beangstigend. Maar bijvoorbeeld: ik ga twee weken actief één avond per week echt vrij houden. Of: ik ga wandelen zonder telefoon. Of: ik ga een gesprek voeren dat ik normaal ontwijk. Dat maakt verandering veiliger en concreter. Als je iets daadwerkelijk ervaart, ontstaat er beweging.

Wat hoop je dat ondernemers meenemen uit Spijtvrij ondernemen?

Succes mag veel breder zijn dan prestaties of omzet. Ik hoop dat mensen zichzelf vaker de vraag durven stellen: leef ik nog wel volgens mijn eigen definitie van succes?

Ik hoop dat ondernemers bewuster gaan kijken naar de overtuigingen die ze overnamen van hun ouders, de maatschappij of de ondernemerscultuur. Niet zodat ze ineens minder ambitieus worden, helemaal niet zelfs. Maar zodat ze bewust kunnen kiezen hoe ze willen leven. Uiteindelijk wil niemand aan het einde van zijn leven ontdekken dat hij vooral bezig is geweest met voldoen aan verwachtingen van anderen.