Curatoren: onmisbare professionals in tijden van crisis

Wanneer een bedrijf failliet gaat, verschijnt er een cruciale figuur op het toneel: de curator. Deze door de rechtbank aangestelde professional krijgt de zware taak om in het belang van alle schuldeisers de failliete boedel af te wikkelen. Het werk van curatoren speelt zich af in een spanningsveld tussen juridische kaders, financiële realiteit en menselijke drama's. Ze moeten snel handelen, vaak onder grote druk, terwijl werknemers hun baan verliezen en ondernemers hun levenswerk zien instorten.

De rol van curatoren is de afgelopen jaren aanzienlijk complexer geworden. Nieuwe wetgeving zoals de WHOA (Wet Homologatie Onderhands Akkoord) biedt meer mogelijkheden om faillissementen te voorkomen, maar vraagt ook om andere vaardigheden. Daarnaast worden curatoren steeds vaker geconfronteerd met internationale verwevenheden, digitale activa en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Het juridische kader: rechten en plichten

Curatoren opereren binnen een strikt juridisch kader. De Faillissementswet schrijft nauwkeurig voor welke bevoegdheden en verplichtingen zij hebben. Ze moeten de boedel inventariseren, vorderingen van schuldeisers beoordelen en waar mogelijk vermogen te gelde maken. Tegelijkertijd dienen ze transparant te rapporteren aan de rechter-commissaris en de schuldeisers.

Het werk vereist niet alleen juridische kennis, maar ook inzicht in bedrijfseconomische vraagstukken. Welke contracten kunnen worden beëindigd? Welke verplichtingen blijven bestaan? En hoe verhoudt zich de positie van bevoorrechte schuldeisers, zoals de fiscus en banken, tot die van gewone crediteuren?

Financiële realiteit: omgaan met lege boedels

Een van de grootste uitdagingen voor curatoren is de financiering van hun eigen werkzaamheden. Wanneer de boedel leeg is en er geen middelen zijn om kosten te dekken, ontstaat een dilemma. Hoe kun je dan nog een zorgvuldige afwikkeling garanderen? Deze vraag raakt aan de kern van het functioneren van het Nederlandse faillissementsstelsel.

De spanning tussen verschillende belangen

In elk faillissement botsen belangen. Werknemers willen hun achterstallig salaris, leveranciers hun openstaande facturen en banken hun krediet terug. De fiscus claimt voorrang op veel van deze vorderingen. De curator moet navigeren tussen al deze partijen, wetende dat er vrijwel nooit genoeg is om iedereen te voldoen.

Daarnaast kunnen ook bestuurders persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor tekortkomingen die tot het faillissement hebben geleid. Curatoren moeten onderzoeken of er sprake is van onbehoorlijk bestuur en zo ja, of verhaal mogelijk is.

Praktijkverhalen: tussen ideaal en werkelijkheid

De praktijk van het curatorschap zit vol dilemma's die niet uit juridische handboeken zijn op te lossen. Moet je een doorstart faciliteren waarbij veel banen behouden blijven, ook al betekent dit dat schuldeisers minder ontvangen? Wanneer rechtvaardig je het stopzetten van een onderneming? En hoe ga je om met de emoties van ondernemers die hun levenswerk zien verdwijnen?

Doorstarts: kansen in crisissituaties

Niet elk faillissement betekent het definitieve einde van een onderneming. Steeds vaker weten curatoren doorstarts te realiseren waarbij (delen van) bedrijven in nieuwe handen worden overgedragen. Dit kan levensvatbare activiteiten redden en werkgelegenheid behouden. Wel vraagt dit om vakmanschap: de curator moet snel handelen, potentiële kopers vinden en onderhandelen onder tijdsdruk.

De pre-pack, waarbij al vóór het faillissement een doorstartscenario wordt voorbereid, heeft zich inmiddels bewezen als waardevol instrument. Ook de WHOA biedt mogelijkheden om doorstarts te faciliteren zonder dat een formeel faillissement nodig is.

Nieuwe ontwikkelingen: de WHOA als gamechanger

Sinds 1 januari 2021 kent Nederland de Wet Homologatie Onderhands Akkoord, beter bekend als de WHOA. Deze wet biedt ondernemingen in financiële problemen de mogelijkheid om buiten een formeel faillissement om tot een schuldsanering te komen. Voor curatoren betekent dit een aanvulling op hun instrumentarium, maar ook een potentiële bedreiging van hun traditionele rol.

De WHOA maakt het mogelijk dat schulden worden gesaneerd, contracten worden aangepast en zelfs aandeelhoudersstructuren worden gewijzigd, alles zonder dat er een faillissement wordt uitgesproken. Dit biedt kansen om bedrijven te redden die anders verloren zouden gaan, maar vraagt ook om nieuwe expertise van juridische professionals.

Maatschappelijke verantwoordelijkheid en toezicht

Curatoren vervullen een publieke functie en worden daar ook op aangesproken. De samenleving verwacht dat zij niet alleen juridisch correct handelen, maar ook maatschappelijk verantwoord. Dit betekent oog hebben voor de impact van faillissementen op werknemers, hun gezinnen en lokale gemeenschappen.

Tegelijkertijd staan curatoren onder toezicht van rechter-commissarissen en worden hun handelingen achteraf beoordeeld door rechtbanken. Belangenorganisaties en media volgen grote faillissementen op de voet. Deze controle is belangrijk om de kwaliteit van het werk te waarborgen, maar kan ook verlammend werken wanneer elke beslissing achteraf wordt geanalyseerd.

Ethische vraagstukken in de praktijk

Het werk van curatoren roept fundamentele ethische vragen op. Wie heeft voorrang: de werknemer die maandenlang geen salaris ontving, of de leverancier die op goede trouw goederen leverde? Moet je een doorstart faciliteren naar een koper die werkgelegenheid behoudt maar weinig betaalt, of kiezen voor verkoop van de activa aan de hoogste bieder?

Ook de eigen beloning van curatoren is een gevoelig onderwerp. Enerzijds dienen zij adequaat te worden vergoed voor complex werk onder grote druk. Anderzijds komt die beloning uit de toch al schaarse boedel. Het vraagt van curatoren dat zij steeds de balans zoeken tussen hun eigen belangen en die van de schuldeisers.

De toekomst van het curatorschap

Het vakgebied van curatoren staat niet stil. Internationalisering van de economie betekent dat steeds vaker grensoverschrijdende faillissementen moeten worden afgewikkeld. Digitalisering leidt tot nieuwe vraagstukken over cryptovaluta, digitale platformen en intellectueel eigendom. En maatschappelijke ontwikkelingen vragen om meer aandacht voor duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen, ook in faillissementssituaties.

Tegelijkertijd neemt de druk op curatoren toe. Er wordt verwacht dat zij sneller handelen, transparanter communiceren en betere resultaten behalen voor schuldeisers. Dit alles terwijl de financiële ruimte om hun werk te doen vaak beperkt is en de juridische kaders steeds complexer worden.

De komende jaren zal het vakgebied zich verder moeten professionaliseren. Meer specialisatie, betere opleiding en hechtere samenwerking tussen curatoren onderling zijn noodzakelijk om de kwaliteit te waarborgen. Ook zal de discussie over de beloning en financiering van curatoren bij lege boedels een structurele oplossing vragen.

Tot slot: een vak van betekenis

Curatoren vervullen een onmisbare rol in onze economie. Zij zorgen ervoor dat bedrijven die niet meer levensvatbaar zijn op ordelijke wijze worden afgewikkeld, waarbij de belangen van alle betrokkenen zoveel mogelijk worden gerespecteerd. Het is een vak dat juridische kennis, financieel inzicht, onderhandelingsvaardigheden en menselijk gevoel vraagt.

De komende jaren zal de vraag naar bekwame curatoren waarschijnlijk toenemen. De economische gevolgen van recente crises, stijgende rentes en structurele veranderingen in de economie zullen onvermijdelijk leiden tot meer faillissementen. Tegelijkertijd bieden nieuwe instrumenten zoals de WHOA ook meer mogelijkheden om bedrijven te redden voordat het te laat is.

Voor juridische professionals die affiniteit hebben met zowel het bedrijfsleven als het recht, die goed kunnen functioneren onder druk en die bereid zijn lastige beslissingen te nemen, biedt het curatorschap een uitdagend en maatschappelijk relevant werkveld. Het vraagt veel, maar biedt ook de voldoening van het maken van verschil in moeilijke tijden.