Doelen stellen: van voornemen naar realisatie

Elk jaar nemen miljoenen mensen zich voor om af te vallen, meer te sporten of een nieuwe vaardigheid te leren. Toch faalt 75 tot 90 procent binnen enkele weken. Niet omdat we lui zijn of het niet willen, maar omdat we doelen verkeerd formuleren en de psychologie erachter niet begrijpen. Gelukkig bestaat er inmiddels een schat aan wetenschappelijke kennis over wat wél werkt bij het stellen en bereiken van doelen.

De wetenschap achter effectieve doelen

Professor gedragspsychologie Ayelet Fishbach ontdekte in haar onderzoek aan de Universiteit van Chicago dat de manier waarop we doelen formuleren bepalend is voor ons succes. Het verschil tussen 'een baan vinden' (eindresultaat) en 'een baan zoeken' (inspanning) lijkt subtiel, maar het eerste formuleert je doel als baat, het tweede als kost. Dat maakt een wereld van verschil voor je motivatie.

Een belangrijke ontdekking uit de gedragswetenschap is dat positief fantaseren over je doel juist contraproductief werkt. Je hebt het doel dan al 'bereikt' in je hoofd, waardoor je hersenen minder energie steken in de daadwerkelijke realisatie. De bloeddruk daalt, je energieniveau zakt.

Van statische naar groeimindset

De manier waarop je naar jezelf kijkt, bepaalt voor een groot deel of je slaagt in het bereiken van je doelen. Een statische mindset ('ik kan dit toch niet') staat haaks op een groeimindset ('ik kan dit nog niet, maar ik kan het leren'). Deze inzichten zijn niet nieuw, maar de toepassing ervan bij het stellen van doelen is cruciaal.

Mayta Braun en Remco Claassen bieden in hun werk een geïntegreerde aanpak waarin doelen niet los staan van je identiteit en missie, maar er juist een concrete uitwerking van zijn.

Klassieke inzichten blijven actueel

Sommige boeken over doelen stellen zijn inmiddels klassiekers geworden omdat ze tijdloze waarheden bevatten. Ben Tiggelaar heeft met zijn werk een generatie managers en professionals geïnspireerd om anders naar doelen en verandering te kijken.

Tiggelaar ontwikkelde ook De Ladder-methode, een driestapsmodel waarbij je begint met een helder doel, vertaalt naar concreet gedrag, en zorgt voor de juiste ondersteuning (support). Deze volgorde is essentieel: zonder helder doel weet je niet welk gedrag je moet vertonen, en zonder de juiste support blijf je niet vol te houden.

De kracht van kleine stappen

Een terugkerend thema in de literatuur over doelen stellen is het belang van kleine, haalbare stappen. Tica Peeman maakt dit concreet met haar LEF-cirkel, waarin doelen stellen de cruciale tweede stap vormt.

Het onderscheid tussen resultaat- en procesdoelen is hierbij belangrijk. Een resultaatdoel ('10 kilo afvallen') geeft de eindbestemming aan, maar een procesdoel ('drie keer per week hardlopen') beschrijft het gedrag dat je daarheen brengt. Voor duurzaam succes heb je beide nodig.

Van droom naar daadwerkelijke realisatie

Marjolijn Feringa ontwikkelde met Voorelkaarkrijgkunde een systematische aanpak die je helpt om niet vast te lopen in de uitvoering. Haar praktische benadering is ontstaan uit jarenlange ervaring met organisatieveranderingen en persoonlijke coaching.

Praktische methoden voor de dagelijkse praktijk

Naast theoretische inzichten zijn er concrete methoden ontwikkeld die je direct kunt toepassen. GRIP, OKR en andere systemen bieden structuur aan het proces van doelen stellen en bereiken. Ze verschillen in aanpak maar delen dezelfde kern: maak je doelen meetbaar en houd ze bij.

OKR staat voor Objectives & Key Results. Het objective beschrijft de richting (waar wil je naartoe), terwijl de key results de meetbare mijlpalen zijn. Deze combinatie zorgt voor helderheid én flexibiliteit.

Doelen stellen in organisaties

Binnen organisaties wordt het stellen van doelen extra complex omdat individuele, team- en organisatiedoelen op elkaar afgestemd moeten worden. Hier speelt de kunst van het formuleren een cruciale rol.

Waarom doelen mislukken en wat je eraan kunt doen

De belangrijkste valkuil bij doelen stellen is dat we te optimistisch zijn. We overschatten wat we in korte tijd kunnen bereiken en onderschatten de benodigde inspanning en tijd. Dit leidt tot het 'valse hoop syndroom': we beginnen enthousiast maar geven op zodra we tegenslagen ervaren.

Een tweede valkuil is de 'dip in het midden': halverwege het traject neemt de motivatie vaak af. De nieuwigheid is eraf en het einddoel lijkt nog ver weg. Hier helpt het om subdoelen te stellen en vooruitgang zichtbaar te maken.

De rol van hersenen en gewoonten

Ons brein heeft een grote voorkeur voor gemak. Deze neiging kun je slim gebruiken door nieuw gedrag makkelijker te maken dan oud gedrag. Verwijder obstakels voor gewenst gedrag en voeg obstakels toe voor ongewenst gedrag. Wil je meer hardlopen? Leg je sportkleren klaar. Wil je minder snoepen? Koop het niet of berg het ver weg.

Doelen en tijdmanagement

Doelen stellen hangt nauw samen met hoe je je tijd indeelt. Zonder duidelijke doelen is het lastig om prioriteiten te stellen en word je geleefd door de agenda van anderen. Met heldere doelen kun je bewust kiezen waar je tijd aan besteedt.

De kracht van opschrijven en delen

Onderzoek toont keer op keer aan dat het opschrijven van je doelen de kans op succes aanzienlijk vergroot. Nog effectiever is het om je doelen te delen met anderen. Dit creëert een vorm van sociale aansprakelijkheid die helpt om vol te houden, vooral wanneer de motivatie afneemt.

Van voornemen naar gewoonte

Het ultieme doel van doelen stellen is dat het gewenste gedrag een automatisme wordt. Dat nieuw gedrag een gewoonte wordt die je niet meer bewust hoeft na te streven. Dit proces kost tijd – gemiddeld 66 dagen volgens onderzoek – en vergt consistentie en geduld.

De meeste mensen geven te vroeg op omdat ze te snel te veel willen veranderen. Begin daarom met één doel tegelijk, maak het haalbaar, en vier tussentijdse successen. Pas als het nieuwe gedrag een gewoonte is geworden, kun je een volgend doel aanpakken.

Tot slot: doelen stellen is een vaardigheid

De goede boodschap is dat doelen stellen een vaardigheid is die je kunt leren. Net als fietsen of zwemmen gaat het in het begin onwennig en heb je veel aandacht nodig. Maar door te oefenen wordt het steeds natuurlijker. Je leert welke doelen bij jou passen, hoe je obstakels kunt voorzien, en hoe je vol kunt houden als het tegenzit.

Het maakt daarbij niet uit of je persoonlijke of professionele doelen nastreeft, of je nu een gezondere levensstijl wilt of een carrièrestap wilt maken. De principes blijven hetzelfde: formuleer concreet wat je wilt bereiken, vertaal het naar meetbare doelstellingen, identificeer obstakels, maak een plan, en zorg voor steun en structuur om vol te houden.

Begin vandaag. Niet perfect, maar goed genoeg. Want uitstel is de grootste vijand van elk doel.