Hoe leer je werken met DAX in Power BI?

Je hebt Power BI geïnstalleerd, je eerste dashboard gebouwd en nu... loop je vast. De standaardvisualisaties brengen je een eind, maar voor die ene berekening die je manager vraagt – groeipercentages over periodes, year-to-date vergelijkingen, of dynamische filters – kom je er niet uit met simpele drag-and-drop. Herkenbaar? Dan is het tijd om DAX te leren.

DAX, voluit Data Analysis Expressions, is de formuletaal die Power BI tot leven brengt. Het is de sleutel tot berekeningen die verder gaan dan een simpele som of gemiddelde. Waar Excel-gebruikers VERT.ZOEKEN en draaitabellen kennen, opent DAX een wereld van dynamische analyses die reageren op filters, slicers en context. En ja, het voelt in het begin als een nieuwe taal leren – want dat is het ook.

Het goede nieuws? DAX is logisch opgebouwd en met de juiste aanpak kun je binnen enkele weken de basis onder de knie krijgen. In dit artikel nemen we je mee langs de beste boeken en leerpaden om DAX stap voor stap te leren – van absolute beginner tot gevorderde analist.

Wat is DAX en waarom is het onmisbaar?

Stel je voor: je wilt in een rapport niet alleen de omzet van dit kwartaal zien, maar ook hoe die zich verhoudt tot hetzelfde kwartaal vorig jaar. Of je wilt een running total berekenen die meebeweegt met de geselecteerde periode. Met standaard Power BI-functies kom je er niet. Met DAX wel.

DAX bestaat uit drie kernconcepten die je moet begrijpen: syntaxis (hoe je formules schrijft), functies (de bouwstenen voor berekeningen), en context (het begrip dat bepaalt welke rijen in je berekening worden meegenomen). Vooral dat laatste – het verschil tussen rijcontext en filtercontext – is waar veel beginners struikelen. Maar zodra dit kwartje valt, opent zich een wereld aan mogelijkheden.

Begin bij de basis: measures en berekende kolommen

De eerste stap in je DAX-reis is het begrijpen van het verschil tussen measures (meetwaarden) en berekende kolommen. Een berekende kolom wordt eenmalig berekend en opgeslagen in je datamodel – handig voor statische berekeningen. Een measure daarentegen is dynamisch: die wordt elke keer opnieuw berekend op basis van de context waarin je hem gebruikt.

Begin simpel. Functies als SUM(), COUNT() en AVERAGE() zijn je eerste bouwstenen. Experimenteer ermee, bekijk de resultaten in je visualisaties, en observeer hoe de uitkomsten veranderen wanneer je filters toepast. Dit is geen theorie die je uit een boek haalt – dit is iets wat je moet ervaren.

De kracht van CALCULATE: het hart van DAX

Als er één functie is die je moet beheersen, dan is het CALCULATE(). Deze functie is de ruggengraat van geavanceerde DAX-berekeningen. Met CALCULATE kun je de filtercontext aanpassen – je bepaalt zelf welke gegevens in je berekening worden meegenomen, ongeacht wat de gebruiker heeft geselecteerd.

Stel, je wilt altijd de totale omzet van 2024 tonen, ook als een gebruiker een andere periode selecteert. Met CALCULATE schrijf je: Omzet_2024 = CALCULATE(SUM(Verkopen[Bedrag]), Verkopen[Jaar] = 2024). Je vertelt Power BI letterlijk: 'Bereken dit, maar alleen voor 2024.' Krachtig, toch?

Tijdintelligentie: vergelijk periodes als een pro

Een van de krachtigste toepassingen van DAX is tijdintelligentie. Denk aan year-to-date berekeningen, vergelijkingen met dezelfde periode vorig jaar, of voortschrijdende gemiddelden. DAX biedt hiervoor speciale functies zoals TOTALYTD(), SAMEPERIODLASTYEAR() en DATEADD().

Voorwaarde is wel dat je datamodel een goede datumtabel bevat – een aaneengesloten reeks datums zonder gaten. Veel problemen met tijdintelligentie zijn terug te voeren op een gebrekkige datumtabel. Investeer dus tijd in een solide datamodel voordat je complexe berekeningen gaat bouwen.

Van financieel professional tot data-analist

Werk je in finance, controlling of accountancy? Dan is DAX niet zomaar een leuke bijkomstigheid – het is een gamechanger. Financiële rapportages vragen om complexe berekeningen: cumulatieve waarden, periodevergelijkingen, budgetvariaties. Met DAX automatiseer je analyses die je anders handmatig in Excel zou moeten uitvoeren.

Het mooie is dat de logica achter DAX aansluit bij hoe financials denken: in periodes, in vergelijkingen, in afwijkingen. De leercurve is steil, maar de beloning is groot: rapporten die in real-time meebewegen met je data, zonder dat je elke maand handmatig cijfers moet kopiëren.

Geavanceerde DAX: voor wie meer wil

Zodra je de basis beheerst, opent zich een wereld van geavanceerde mogelijkheden. Denk aan iteratorfuncties (SUMX, AVERAGEX), die rij voor rij door je tabel gaan. Of aan variabelen in DAX, waarmee je tussenresultaten opslaat en je formules leesbaarder maakt. En dan zijn er nog tabelfuncties, waarmee je virtuele tabellen creëert binnen je berekeningen.

Op dit niveau wordt het essentieel om te begrijpen hoe de DAX-engine onder de motorkap werkt. Tools als DAX Studio helpen je om trage formules te analyseren en te optimaliseren. Complexe formules zijn mooi, maar alleen als ze ook performant zijn.

Het fundament: begrijp business intelligence

DAX leer je niet in een vacuüm. Om de taal echt te begrijpen, helpt het om de bredere context van business intelligence te kennen. Wat is een datawarehouse? Hoe werken dimensies en feitentabellen? Waarom is een stervormig datamodel de gouden standaard?

Deze concepten vormen het fundament waarop je DAX-kennis rust. Een goed begrip van datamodellering maakt je DAX-formules niet alleen effectiever, maar ook eenvoudiger. Je leert denken in relaties en filters – precies zoals DAX zelf werkt.

Visualisatie: maak je DAX-berekeningen zichtbaar

Een briljante DAX-formule heeft pas waarde als de uitkomst helder wordt gepresenteerd. Datavisualisatie is daarom een onmisbare aanvullende vaardigheid. Welk grafiektype past bij welke analyse? Hoe ontwerp je een dashboard dat in één oogopslag de juiste inzichten geeft?

De combinatie van sterke DAX-berekeningen en doordachte visualisaties maakt het verschil tussen een rapport dat wordt bekeken en een rapport dat tot actie leidt. Investeer dus niet alleen in je rekenvaardigheid, maar ook in je ontwerpvaardigheid.

Tips om sneller DAX te leren

De beste manier om DAX te leren is door te doen. Hier zijn enkele praktische tips:

• Begin met echte data – gebruik een dataset uit je eigen werk of download voorbeelddata. Abstracte oefeningen beklijven minder dan berekeningen die je direct kunt toepassen.
• Bouw stap voor stap – begin met eenvoudige SUM- en COUNT-functies en voeg geleidelijk complexiteit toe. Spring niet direct naar geavanceerde formules.
• Leer van fouten – foutmeldingen in DAX zijn je vrienden. Ze vertellen je precies wat er misgaat. Lees ze, begrijp ze, en leer ervan.
• Gebruik de community – forums, LinkedIn-groepen en Stack Overflow staan vol met DAX-kenners die graag helpen.
• Investeer in een goed boek – online tutorials zijn handig voor snelle vragen, maar een doorwrocht boek geeft je de structuur en diepgang die je nodig hebt.

Conclusie: je pad naar DAX-meesterschap

DAX leren is een reis, geen bestemming. Je begint met simpele formules en bouwt geleidelijk je repertoire uit. De sleutel is geduld en praktijk. Niemand wordt in een week een DAX-expert, maar iedereen kan binnen enkele maanden de vaardigheden ontwikkelen om krachtige, dynamische rapporten te bouwen.

Start met een goed Nederlandstalig boek als Basisvaardigheden Power BI of Aan de slag met Power BI voor de basis. Werk je door naar Handboek Power Pivot voor diepgaande DAX-kennis. En vergeet niet: de beste manier om te leren is door te doen. Open Power BI, importeer een dataset, en begin met experimenteren. Elke formule die je schrijft – ook de mislukte – brengt je dichter bij meesterschap.

Welke DAX-berekening ga jij als eerste proberen?

Verantwoording

Deze vraag is gesteld door een bezoeker op onze website. Het doel van deze pagina is om vakkennis – met name relevante boeken – aan te bevelen die het beste passen bij deze vraag.

Managementboek verdiept zich al meer dan 30 jaar in vakliteratuur en gebruikt nu ook AI om de opgebouwde kennis op een relevante en persoonlijke manier uit te serveren.

Heb jij ook een vraag? Stel je vraag op managementboek.nl/oplossing en wij voegen deze binnen 1 dag toe.