Lezen voor de toekomst - Activisme in de praktijk

U kent het wel: rond Nieuwjaar hebben uzelf en uw team goede voornemens. Iedereen wil veranderen, innoveren, impact maken. Maar na enkele weken ebben die ambities weg. De energie verdwijnt. Waarom lukt het sommige mensen wél om van intentie naar duurzame actie te komen? Wat kunnen managers leren van activisten die wél blijven bewegen, blijven handelen, blijven veranderen?

Activisme draait om agency: de beweging van nu naar later, met een concreet eindpunt dat waardevol genoeg is om de inspanning te rechtvaardigen. Deze eigenschap herkent u ook bij effectieve leiders binnen organisaties. Ze hebben een perspectief, zetten stappen en houden vol.

Begin gewoon – en zie waar u eindigt

Neem Melati Wijsen. Op haar twaalfde startte ze met vrienden het project Bye Bye Plastic op Bali. Ze wist niet waar ze aan begon. Tien jaar later leidt ze meerdere duurzame projecten, heeft ze Youthtopia opgericht om jonge activisten te trainen, en spreekt ze op internationale podia over klimaatactivisme.

In haar boek Change Starts Now - 100 Lessons from a Changemaker deelt Wijsen cruciale inzichten die direct toepasbaar zijn in managementcontexten:

• Begin. U vindt altijd wel een excuus om niet te starten. Doorbreek die verlamming.
• Begin klein, maar houd een groter doel voor ogen. Denk aan het MVP-principe uit lean management: start met een werkbare versie en bouw verder.
• Doe het niet alleen. Creëer een gemeenschap rond uw initiatief. Activisten bouwen bewegingen; effectieve managers bouwen teams die eigenaarschap voelen.
• Doe regelmatig een beetje. Consistentie verslaat intensiteit. Kleine, herhaalde acties stapelen zich op tot systemische verandering.
• Blijf nieuwsgierig en stel vragen. Activisten luisteren naar hun omgeving. Ze passen zich aan. Ze leren continu.
• Wees creatief en reflecteer regelmatig. Innovatie ontstaat waar creativiteit en zelfreflectie samenkomen.
• Vertel verhalen en verspreid uw boodschap. Activisten begrijpen de kracht van narratief. Uw visie is niets zonder effectieve communicatie.

Realiseer u: het is hard werken. Wijsen doorstond depressies, leerde ondernemerschap terwijl ze nog een tiener was, en leidde honderd mensen voordat ze twintig werd. Transformatie vraagt offers.

Kiem- en daadkracht: klein beginnen, groot eindigen

Chris Julien introduceert in Alledaags activisme het begrip kiemkracht. U hoeft niet meteen grootschalige transformatie na te streven. Een eerste plastic zak die u van een strand haalt, een plant waar eerst een tegel lag, één les die u geeft – deze kleine interventies kunnen uitgroeien tot hefbomen van verandering.

Julien focust op systemen én hoe u die verandert. Want échte impact vereist dat u verder kijkt dan symptomen. Wijsen en haar vrienden stopten niet bij het opruimen van stranden. Ze veranderden wet- en regelgeving voor de verpakkingsindustrie op Bali. Ze pakten het probleem bij de kern aan.

Als manager herkent u dit principe: oppervlakkige ingrepen bieden tijdelijke oplossingen, maar systemische verandering vereist dat u kantelpunten vindt en benut. Die vindt u:

• In wat uw organisatie inkoopt
• In hoe uw teams samenwerken
• In de processen die uw werkwijze bepalen
• In de cultuur die u vormgeeft

Julien benadrukt daadkracht: laat zien dat u het doet. Als leider bent u het voorbeeld. Uw gedrag straalt uit wat acceptabel is, wat prioriteit heeft, wat meetelt.

Voorleven als leiderschapsprincipe

Na twee jaar al behoefte voor een compleet herziene en uitgebreide versie van Voorlevers van de nieuwe samenleving van de hand van Jelleke de Nooy van Tol? Een toch al zeer overvloedig boek over regeneratie. Dat zegt iets hoe het onderwerp leeft en razendsnel ontwikkelt door werk van activisten op allerlei gebied. Er wordt geëxperimenteerd, onderzoek gedaan, gepubliceerd en geïmplementeerd.

Ruim 130 pagina’s zit vooral in de nu zeer fraaie en overzichtelijke lay-out (met een iets groter lettertype), en over de systematische inleiding over de nieuwe economie en het regenereren van onze ecosystemen. En was er eén hoofdstuk over versnellers, verbinders en zichtbaarmakers, alle verschillende vormen van activisten, daar hebben de zichtbaarmakers en de mogelijkmakers nu hun eigen royale hoofdstuk

De Nooy-van Tol beschrijft voorlevers in voedselproductie, onderwijs, gezondheidszorg, bouw en gemeenschapsontwikkeling. Ze identificeert twee cruciale transities: een herstructurering van de economie en een transitie naar vrouwelijke principes.

Herkenbaar? Dit zijn precies de leiderschapscompetenties die moderne organisaties nodig hebben: systeemdenken, faciliterend leiderschap, relationeel vermogen, zorg voor welzijn.

Verder lezen

Een artikel als dit, 800 tot 900 woorden dekt nauwelijks het werk dat er allemaal uitkomt. Nog drie werken die aansluiten: 
The entangled activist door Anthea Lawson is een kritisch boek over hoe je als activist ook verstrengeld bent met de systemen die je aanpakt;
Planeetaardige zaken is het recentste doe boek van Danielle de Jonge over activistische duurzame impact die je in en met een bedrijf kunt maken;
In Anders kijken voert Elke van Riel een openhartig gesprek met natuurfilosoof Matthijs Schouten over een hoopvol perspectief voor de toekomst voor mens én natuur. Hij zag de afgelopen decennia veel goede veranderingen, vaak gestart door kleine groepjes activisten.

Wat betekent dit voor u?

• Als manager of leidinggevende kunt u activistische principes toepassen:
• Start vandaag met één kleine interventie die systemische impact kan hebben
• Bouw gemeenschap rond uw veranderagenda
• Zoek kantelpunten in uw organisatie waar kleine ingrepen grote effecten hebben
• Leef voor wat u van anderen vraagt
• Blijf leren en pas u aan
• Vertel verhalen die mensen verbinden met uw visie
• Accepteer dat transformatie tijd, energie en volharding vraagt

Activisme is geen radicale buitenstaanderspositie. Het is een houding: weigeren het onveranderbare te accepteren, blijven bewegen richting een beter systeem, kiemkracht ontwikkelen tot daadkracht. Misschien begint dat bij u.