In mijn dagelijkse praktijk met studenten die complexe vraagstukken onderzoeken, is Design Thinking de gekozen methode. Onze studenten (ICT en Verpleegkunde) zijn vaak goed getraind in klassiek onderzoek - met probleemanalyse, hoofdvragen en deelvragen - maar complexe vraagstukken laten zich daar niet goed in vangen.
Wij werken tegenwoordig met Aan de slag met Design Thinking van Eveline van Zeeland (voor dit stuk gebruikte ik de Engelse versie: Getting started with Design Thinking). Er zijn alternatieven, zoals Design Thinking van Teun den Dekker, maar dit boek onderscheidt zich door zijn vormgeving - die direct uitnodigt om ermee aan de slag te gaan - en de uitgebreide toolbox met voorbeelden.
De vijf kernprincipes
Design Thinking is gebaseerd op een aantal fundamentele uitgangspunten die de werkwijze onderscheiden van traditioneel probleemoplossen:
- Zet de gebruiker of klant centraal — niet de organisatie of het systeem
- Leer door te doen — werk iteratief, fouten maken mag: dat levert inzicht op
- Snelheid is waardevol, maar niet leidend — doordenken en uitproberen gaan hand in hand
- Maak het visueel — abstracte concepten worden concreet door ze zichtbaar te maken
- Context is de sleutel — de omgeving en het systeem rondom een probleem bepalen mede de oplossing
De vier fases
Een Design Thinking-traject kan variëren van enkele dagen tot meerdere maanden. Het proces kent vier opeenvolgende fasen (sommige modellen hanteren er vijf), die afwisselend divergerend (verbreden) en convergerend (verdiepen) zijn.
Fase 1: Ontdekken
Verken de context en de gebruiker zo breed mogelijk. Stel aannames ter discussie en verzamel inzichten vanuit meerdere perspectieven.
Het team onderzoekt de situatie grondig. Dit is het moment om buiten de eigen kaders te treden en de werkelijkheid van de gebruiker of klant te begrijpen. Een goed samengesteld team - met diverse achtergronden en invalshoeken - is hierbij essentieel.
Voorbeelden van werkvormen bij design thinking
- Customer Journey Mapping — breng de ervaringsreis van de klant in kaart
- Empathiemap — visualiseer wat de klant denkt, voelt, ziet en doet
- Thinking Hats (Zes Denkhoeden van De Bono) — verken een vraagstuk vanuit zes perspectieven
- Miniplan — breng snel en gestructureerd de context in kaart
Fase 2: Definiëren
De overvloed aan inzichten uit de ontdekkingsfase wordt samengebracht tot een heldere probleemdefinitie. Dit is een cruciale stap: een goed gedefinieerd probleem is de helft van de oplossing.
Een beproefde werkwijze is de 5C-methode van Schmidt & Marzano: Comprehend, Chunk, Compact, Conceptualize en Connect. Het resultaat is een duidelijk beschreven - en bij voorkeur gevisualiseerde - probleemstelling, inclusief richtingen voor de volgende fase.
Fase 3: Ontwikkelen
In deze fase wordt het creatieve vermogen van het team maximaal aangesproken. Ideeën worden gegenereerd, uitgewerkt en getest - zonder te vroeg te oordelen.
Veel mensen zijn geneigd om bij het eerste goede idee direct door te pakken. Design Thinking vraagt om het tegenovergestelde: verken eerst meerdere richtingen. Genereer zoveel mogelijk oplossingsrichtingen en durf te experimenteren.
Fase 4: Opleveren
Het doel is niet een perfect eindproduct, maar een testbaar prototype. Dat kan eenvoudig zijn: een papieren mock-up, een moodboard, een storyboard of een digitale simulatie. Ook een 3D-geprint model of een rollenspel kan als prototype dienen.
Valkuilen bij design thinking:
- Te perfectionistisch zijn — dit vertraagt het leerproces
- Te veel functionaliteit toevoegen — houd het eenvoudig en testbaar
- Testresultaten negeren — deze bepalen of je bijstuurt, teruggaat of doorgaat
Wat betekent dit voor uw organisatie?
Design Thinking vraagt om een andere rol van management en team. De belangrijkste implicaties:
- Investeer in teamdiversiteit
Een homogeen team mist de creatieve spanning die nodig is voor echte innovatie. Zorg voor verschillende disciplines, achtergronden en rollen. - Accepteer iteratie als werkwijze
Design Thinking verloopt niet lineair. Terugkeren naar een eerdere fase is geen mislukking, maar een teken van leren. - Bescherm de divergerende fasen
De neiging om snel keuzes te maken is groot. Geef teams de ruimte om eerst breed te verkennen. - Betrek gebruikers vroegtijdig
Wacht niet tot het eindproduct klaar is. Vroege feedback voorkomt kostbare fouten.
Conclusie
Design Thinking is een krachtige methode voor organisaties die te maken hebben met complexe, niet-lineaire uitdagingen. De aanpak combineert structuur met creativiteit en mensgerichtheid — en biedt daarmee een antwoord op vraagstukken die klassieke methoden te boven gaan.
En: gebruik vooral het inspirerende Aan de slag met Design Thinking van Eveline van Zeeland als startpunt.
Over Bertrand Weegenaar
Bertrand Weegenaar is als hogeschooldocent HBO-ICT werkzaam op Windesheim. Zijn voorliefde ligt bij de onderwerpen strategie, marketing, geschiedenis; biografieën en internet; e-business.