‘We zijn uiteindelijk gewoontedieren’

Volgens gedragspsycholoog en AI-expert Sanne Cornelissen en performance-expert Colin Cleeren ligt het antwoord minder in technologie dan we denken. Het zit vooral in ons gedrag. Of preciezer: in onze gewoontes. ‘We zijn uiteindelijk gewoontedieren,’ zegt Cornelissen. En precies daar begint het probleem.

Oude patronen in een nieuwe wereld

De manier waarop we werken is nog sterk gebaseerd op een wereld die allang veranderd is. Vaste werktijden, volle agenda’s en een focus op uren in plaats van energie bepalen nog steeds hoe we onze week indelen. ‘Time management gaat vaak mis omdat we ieder uur als gelijk zien,’ zegt Cleeren. ‘Maar dat is natuurlijk niet zo.’ Toch blijven we plannen alsof elk uur hetzelfde is en alsof 9-tot-5 voor iedereen werkt. Dat voelt veilig, voorspelbaar - en dus blijven we het doen.

Van tijd naar energie

Wie zijn werkweek echt wil verbeteren, moet niet beginnen met nóg een tool of methode, maar met een andere manier van kijken. Niet tijd, maar energie als uitgangspunt. ‘Kijk eerst waar je energie zit gedurende de week,’ zegt Cleeren. ‘Daar zijn mensen veel te weinig mee bezig.’ Dat betekent ook dat er niet één ideale werkweek bestaat. De één werkt het best in de ochtend, de ander in de avond. ‘De basis van alles is energie,’ vult Cornelissen aan. ‘Of we er zin in hebben en of we daar energie voor hebben.’

AI: versneller van goed én slecht gedrag

In die zoektocht naar een effectievere werkweek speelt AI een steeds grotere rol. Maar die rol is dubbel. Aan de ene kant kan AI werk uit handen nemen en versnellen, aan de andere kant kan het ook leiden tot afhankelijkheid. ‘Een chatbot weet niet wat jij weet,’ zegt Cornelissen. ‘Dus je moet veel context meegeven.’ Wie dat niet doet, krijgt generieke output en gaat daar vervolgens op door. Het risico: minder eigen denkwerk en minder scherpte. Tegelijkertijd zit juist in de combinatie de kracht. ‘Als je AI combineert met je eigen brein - dus niet alles automatiseert - dan wordt het sterker.’

De paradox van productiviteit

AI versterkt daarmee vooral wat er al is. Een goed ingerichte werkweek wordt beter, een slecht ingerichte werkweek wordt drukker. En daar zit een belangrijke paradox. Want hoe makkelijker technologie ons werk maakt, hoe groter de verleiding om méér te doen. Meer taken, meer meetings, meer output. ‘Het gevaar is dat we onze agenda voller gaan proppen,’ zegt Cornelissen. Efficiëntie leidt dan niet tot rust, maar tot extra drukte - simpelweg omdat we gewend zijn om de ruimte meteen weer op te vullen.

Klein beginnen, groot verschil

De sleutel ligt daarom niet in grote veranderingen, maar in kleine experimenten. Niet je hele werkweek omgooien, maar één moment anders aanpakken. ‘Kijk naar de dag in de week waar het voor jou het makkelijkst is om iets te veranderen,’ zegt Cleeren. ‘Maak het super klein en praktisch.’ Denk aan één ochtend zonder meetings, taken clusteren of bewust een moment kiezen om met AI te werken. ‘Het hoeft helemaal niks zwaars te zijn,’ zegt Cornelissen. ‘Maar als je het herhaalt, wordt het vanzelf onderdeel van je routine.’

De toekomst van werk is gedrag

De discussie over de toekomst van werk gaat vaak over technologie. Over AI, automatisering en efficiëntie. Maar dit gesprek laat iets anders zien: de echte verandering zit in hoe wij omgaan met die technologie. Niet harder werken, maar slimmer kiezen. Niet meer doen, maar beter afstemmen. Niet alles automatiseren, maar bewust combineren. Of zoals Cornelissen het samenvat: ‘De combinatie is de gouden combinatie.’ De werkweek van de toekomst begint dus niet bij AI, maar bij hoe wij - als gewoontedieren - bereid zijn om het net even anders te doen.