Dat begrip under use gebruikt Scherder voor veel meer dan alleen het onderwijs. Het gaat volgens hem over de vraag of we onze capaciteiten werkelijk benutten. Op het werk, tijdens het leren en zelfs wanneer we gebruikmaken van nieuwe technologie.
Meer kunnen dan je doet
Hij illustreert dat met een voorbeeld uit zijn eigen praktijk: ‘Ik heb nu mijn college gegeven vanaf september tot de kerstdagen. Zelfde vak als verleden jaar. Verleden jaar was goed geëvalueerd. Ik kan precies hetzelfde vak nu doen. Niemand die het weet. Over de plank halen. Perfect. Under use.’
Volgens Scherder zit de uitdaging juist in het opnieuw onderzoeken van wat je denkt te weten. ‘Wat ik moet doen is checken: kloppen die uitspraken nog? Wat zijn de laatste updates? Heb ik het toen zelf helemaal begrepen? Ik ga nog eens dieper. Dan gebruik ik mijn eigen capaciteit.’
Diezelfde vraag stelt hij bij het gebruik van AI. Niet of ChatGPT of Copilot nuttig zijn, maar wat ze met ons eigen denkvermogen doen. ‘Er zijn mensen die zeggen: ik maak het zelf, maar dan laat ik het checken door ChatGPT. Dan vraag ik terug: als je nou weet dat dat er achteraan komt, hoe diep ga je zelf dan?’
Daarmee raakt hij volgens eigen zeggen de kern van het probleem. ‘Het gaat erom of jij en ik onze capaciteiten gebruiken die wij hebben.' Het risico zit niet in de technologie zelf, maar in de verleiding om genoegen te nemen met minder inspanning. Want juist die inspanning houdt ons brein scherp.’
De verrijkte omgeving van kantoor
Ook thuiswerken komt uitgebreid aan bod. Scherder noemt het een relatief verarmde omgeving. Niet omdat mensen thuis niet productief zijn, maar omdat er minder gebeurt wat het brein uitdaagt: ‘Ga terug naar kantoor.’ Die uitspraak klinkt misschien provocerend, maar Scherder wijst op iets wat we gemakkelijk vergeten. Op kantoor ontmoet je collega's, krijg je onverwachte vragen, moet je schakelen tussen situaties en word je geconfronteerd met andere perspectieven. Juist die afwisseling en onvoorspelbaarheid zorgen ervoor dat het brein actief blijft.
Bewegen is denken
Wie Scherder kent, weet dat bewegen vroeg of laat onderwerp van gesprek wordt. Maar ook hier gaat het hem niet om bewegen alleen. ‘Bewegen is uiteindelijk de basis van je cognitie.’ Volgens Scherder denken we nog te vaak dat bewegen en denken gescheiden werelden zijn. ‘Die gebieden die wij kennen als beweeggebieden zijn ook betrokken bij emotieregulatie, bij onze denkfuncties, bij cognitieve functies.’
Daarom pleit hij voor meer beweging gedurende de dag. Niet alleen sporten na werktijd, maar juist korte momenten van inspanning tijdens werk of studie. Zelf onderbreekt hij zijn colleges ieder half uur. ‘En dan doen we drie minuten squats. Dan voel je wel de inspanning die je levert.’ Niet omdat het leuk is, maar omdat aandacht, concentratie en leervermogen daarvan profiteren.
Doe moeite
Aan het einde van het gesprek vat Scherder zijn boodschap samen in twee woorden: 'Moeite doen.'
Het is een opvallend advies in een tijd waarin vrijwel alles draait om snelheid, gemak en efficiëntie. Toch is dat precies waar zijn boek over gaat. Een gezond brein ontstaat niet doordat we inspanning vermijden, maar doordat we onszelf blijven uitdagen.
Luister deze aflevering van de Boekenpraktijk op deze pagina of open de podcast in jouw favoriete podcastspeler, zoals Spotify, Apple Podcasts, Google Podcasts of YouTube.
STELLINGEN
In de podcast legt host Willem van Leeuwen Erik Scherder twee stellingen voor:
- De smartphone is het gevaarlijkste apparaat dat we ooit hebben uitgevonden.
- Scholen die kinderen de hele dag laten zitten plegen wetenschappelijk gezien kindermishandeling.
OVER DE BOEKENPRAKTIJK
De Boekenpraktijk is een podcast van Managementboek. Presentator Willem van Leeuwen onderzoekt elke twee weken samen met auteurs hoe de theorie van managementboeken aansluit bij de praktijk.