Wat gebeurt er als bewoners niet langer wachten tot iemand anders het oplost, maar zelf het voortouw nemen? In het Oostelijk Havengebied in Amsterdam doen we dat al meer dan tien jaar. In Vliegwiel voor buurtinitiatieven vertellen we het verhaal van buurtcoöperatie De Eester. Over bewonerskracht – tastbaar en doorleefd.
Van vonk naar vuur
Een bewonersinitiatief begint altijd vanuit urgentie. In het Oostelijk Havengebied was dat de overlast van jongeren. Bewoners besloten niet langer af te wachten. Ze zochten contact met wijkagent, gemeente en woningcorporatie. Maar belangrijker nog: ze spraken zelf, dag in dag uit, de jongeren aan. Vanuit gezamenlijkheid. Vanuit het besef: we staan er niet alleen voor.
Die houding maakte het verschil. De vonk werd een vuurtje en dat smaakte naar meer. Er ontstonden kleine, maar betekenisvolle initiatieven: groenbeheer, een boekenkast, een picknicktafel, een actie tegen een jachthaven. Stuk voor stuk bouwstenen van iets groters: een gemeenschap die zichzelf serieus neemt.
Al snel volgde de volgende vraag: wat kunnen we nog meer? Het onderwerp ‘ouder worden in de eigen buurt’ kwam op tafel. Iedereen wilde blijven waar het vertrouwd voelt. Dat verlangen reikte verder dan één straat of plein. De vraag werd: hoe organiseren we dat? Hoe brengen we meer mensen samen om verantwoordelijkheid te nemen voor de wijk waarin we leven?
De Eettafel – eten met een idee
Het antwoord kreeg vorm in Eettafels. Inmiddels een beproefde methode. Bewoners schuiven aan voor een gezamenlijke maaltijd en gaan met elkaar in gesprek over hun buurt. Niet vrijblijvend, maar gericht op ideeën en concrete plannen. Zo werken zij samen aan een veilige, sociale en duurzame wijk.
Aan tafel gebeurt iets wezenlijks. Mensen worden letterlijk gevoed en figuurlijk versterkt. Hier ontstaat verbinding. Hier groeit energie. Hier worden woorden omgezet in daden. Uit de gesprekken kwamen veel ideeen voort zoals burenhulp, creatieve activiteiten voor kinderen en volwassenen, duurzaamheidsinitiatieven en het wekelijkse ‘Samen eten’ voort. De buurt organiseerde een BuurtTop met meer dan 200 bewoners waarbij samen met de gemeente een Toekomstagenda voor het Oostelijk Havengebied werd opgesteld.
Een mijlpaal was de aankoop van buurtruimte de Eester, gevolgd door een duurzame verbouwing. Daarmee werd het initiatief letterlijk en figuurlijk verankerd in de wijk. Ontmoeting en verbinding vormen sindsdien de rode draad. Bewoners voelen zich eigenaar en willen bijdragen.
Van verbeelden naar verankeren
Tien jaar bouwen ging niet vanzelf. Het was vallen, opstaan en weer doorgaan. Twijfels, tegenslagen, leerervaringen, ze horen erbij. Zestig bewoners delen hun ervaringen in het boek Vliegwiel voor bewonersinitiatieven. Met methodes en verhalen. De gemeenschapszin spat van de pagina’s. Op basis van deze praktijk is het Vliegwielmodel ontwikkeld: vijf fases, van verbeelden naar verankeren. Elke fase kent eigen kenmerken en bijpassende acties. Het is geen strak stappenplan. Fases overlappen, herhalen zich soms, lopen door elkaar. Het is een levend proces, net als een gemeenschap zelf.
Een vliegwiel dat blijft draaien
De Eester is uitgegroeid tot een vliegwiel voor buurtinitiatieven. Wat begon met één concrete aanleiding, werd een duurzame beweging in de buurt. Dit boek biedt een praktische handreiking voor bewoners die zélf aan de slag willen. Het is een inspirerend voorbeeld voor ambtenaren, professionales, buurtwerkers en beleidsmakers die ruimte willen maken voor bewonerskracht. Het laat zien wat werkte, wat schuurde en wat geleerd is. Bovenal is het een kompas. Voor iedereen die in de eigen buurt het verschil wil maken. Voor iedereen die gelooft dat gemeenschapszin geen abstract begrip is, maar iets wat je samen organiseert: stap voor stap, van idee tot verandering in de buurt.
Wie bewonerskracht wil versterken en duurzame buurtinitiatieven wil realiseren, vindt in Vliegwiel voor buurtinitiatieven een praktisch model én inspirerende praktijkverhalen. Bestel het boek bij Managementboek en ontdek hoe je van een eerste vonk een blijvend vliegwiel maakt in je eigen wijk.
Over Meta de Vries
Meta de Vries is (interim)manager, projectleider en kwartiermaker met ruim veertig jaar ervaring binnen Wonen, Zorg en Welzijn. Zij wordt ingezet bij verander- en vernieuwingsopgaven waarin het verbinden van mensen en belangen centraal staat. De afgelopen jaren heeft zij gebouwd aan buurtcoöperatie de Eester. De aanpak van de Eester staat beschreven in Vliegwiel voor buurtinitiatitieven.
Over Monica Schokkenbroek
Monica Schokkenbroek is kunstenaar, grafisch ontwerper en kunstbemiddelaar. Ze werkt op het snijvlak van kunst en welzijn en is actief als docent beeldende vorming, trainer van fotografieworkshops voor teambuilding en betrokken bij Welzijn op Recept in Amsterdam Oost. Daarnaast is zij verbonden aan Uitgeverij Mei.
Over Petra Hoogerwerf
Petra Hoogerwerf is adviseur, trainer en ook auteur van de boeken Échte winst (shortlist Managementboek van het Jaar 2018), Vonk! en Vindingrijk transformeren. Ze heeft brede werkervaring als directeur, consultant en toezichthouder, gespecialiseerd in impact, teambuilding en effectief leiderschap, met name voor sociale ondernemingen en NGO’s.