Toen ik begon te schrijven aan De kunst van het samen (over)leven met AI merkte ik hoe snel gesprekken over kunstmatige intelligentie dezelfde kant op bewegen. Het gaat al snel over tools, productiviteit, prompts, automatisering en efficiëntie. Begrijpelijk, want AI kan veel werk versnellen. Maar tegelijk voelde ik dat precies daar iets belangrijks dreigt te verdwijnen.
Want de echte vraag is niet wat AI allemaal kan. De echte vraag is wat wij als mensen willen blijven doen, leren, begrijpen en vormgeven.
Spanningsveld
Ik zie AI niet als een truc om sneller tot een eindproduct te komen, maar als een nieuwe laag in ons denken, leren en samenwerken. Een technologie die ons kan helpen om betere vragen te stellen, scherper te reflecteren, alternatieven te verkennen en ons oordeel te verdiepen. Maar alleen als we haar zo ontwerpen en gebruiken. Zonder bewuste keuzes kan AI ook het tegenovergestelde doen. Dan neemt ze denkwerk uit handen, maakt ze ons gemakzuchtiger en schuift ze langzaam tussen mens en betekenis in.
Dat spanningsveld vormt de kern van mijn boek.
In mijn werk in het onderwijs en met CivAI zie ik dagelijks hoe groot de behoefte is aan houvast. Docenten, bestuurders, studenten, professionals en organisaties voelen allemaal dat AI niet meer iets van later is. Het zit al in onze zoekmachines, tekstverwerkers, leeromgevingen, vergadertools en telefoons. Vaak sluipend, zonder dat we daar samen goede afspraken over hebben gemaakt. Daardoor ontstaat onzekerheid. Mogen we dit gebruiken? Wat gebeurt er met data? Wanneer helpt AI het leren, en wanneer holt het leren juist uit? Wie houdt regie?
Geen neutraal hulpmiddel
Mijn antwoord begint steeds bij dezelfde overtuiging: AI is geen neutraal hulpmiddel dat je simpelweg ‘aan’ zet. AI verandert de manier waarop we denken, schrijven, zoeken, beoordelen en samenwerken. Daarom vraagt AI niet alleen om digitale vaardigheden, maar ook om pedagogisch, ethisch en professioneel bewustzijn.
In De kunst van het samen (over)leven met AI pleit ik voor een mensgerichte benadering. Niet omdat technologie onbelangrijk is, maar omdat technologie richting nodig heeft. We moeten leren werken met AI op een manier die menselijke kwaliteiten versterkt: kritisch denken, creativiteit, vakmanschap, verantwoordelijkheid, empathie en oordeelsvorming.
Denkproces
Dat klinkt misschien abstract, maar het wordt heel praktisch zodra je naar dagelijks werk kijkt. Een professional die AI gebruikt om een tekst te schrijven, moet nog steeds weten wat goed, passend en waarachtig is. Een docent die AI inzet in het onderwijs, moet niet alleen kijken naar het antwoord dat een student produceert, maar vooral naar het denkproces dat eraan voorafgaat. Een organisatie die AI invoert, moet niet beginnen bij de vraag welke tool het handigst is, maar bij de vraag welke waarden, verantwoordelijkheden en risico’s zij serieus wil nemen.
AI vraagt dus niet om minder menselijkheid, maar om meer. Meer taal voor wat we belangrijk vinden. Meer aandacht voor leren en reflectie. Meer bewuste keuzes over data, macht, afhankelijkheid en vertrouwen.
Compagnon
Daarom gebruik ik bewust het woord compagnon. Een compagnon neemt het niet van je over, maar loopt met je mee. Stelt vragen. Spiegelt. Daagt uit. Helpt je verder denken. Maar jij blijft verantwoordelijk voor de richting, de betekenis en het oordeel.
Dat is misschien wel de belangrijkste vaardigheid in dit tijdperk: niet alleen leren hoe je AI gebruikt, maar leren hoe je mens blijft mét AI.
Met dit boek wil ik professionals, docenten, bestuurders en andere nieuwsgierige lezers helpen om voorbij de hype te kijken. Niet door AI kleiner te maken dan ze is, maar juist door haar serieus genoeg te nemen. AI is te belangrijk om alleen aan techniek of efficiëntie over te laten. Het is een maatschappelijk, pedagogisch en menselijk vraagstuk.
En precies daar ligt ook de hoop. Als we AI bewust vormgeven, kan ze ons denken verdiepen in plaats van vervangen. Dan wordt technologie geen eindpunt, maar een uitnodiging om opnieuw te bepalen wat goed werk, goed onderwijs en goed samenleven betekenen.
Nieuwsgierig naar een mensgerichte kijk op kunstmatige intelligentie? In De kunst van het samen (over)leven met AI laat Pascal Mariany zien hoe professionals, docenten en organisaties AI kunnen inzetten zonder menselijke kwaliteiten uit het oog te verliezen. Bestel het boek via Managementboek en ontdek hoe technologie ons denken kan versterken in plaats van vervangen.
Over Pascal Mariany
Pascal Mariany (1983) is CEO en medeoprichter van CivAI en werkzaam als docent bij Hogeschool Utrecht. Hij verbindt onderwijs, technologie en AI-innovatie en ontwikkelt mensgerichte, Europese AI-ecosystemen zoals EduGPT, GovGPT en OrgGPT. Vanuit zijn ervaring in onderwijs, ICT en ondernemerschap zet hij zich in voor verantwoord AI-gebruik, digitale soevereiniteit en toekomstgericht leren.