In mij leeft de stellige overtuiging dat ik geen fouten mag maken. Niets wat uit mijn handen komt mag mislukken. Want als dat wel gebeurt, ontdekt iedereen dat ik eigenlijk niet zoveel voorstel en dat ik niets kan.
Ik kamp met fikse faalangst.
Mijn studenten hangen aan mijn lippen wanneer ik dit vertel. Zonder uitzondering wordt het muisstil in de klas. Je kunt letterlijk een speld horen vallen.
Dat ene negatieve zinnetje
Op mijn vraag: ‘Wie herkent de angst om te falen?’ gaan er steevast schoorvoetend een paar vingers de lucht in.
Die studenten kunnen meestal haarfijn uitleggen wat het effect van die angst is: zo min mogelijk risico nemen, zodat de kans op mislukken klein blijft. Daarmee hebben we meteen de definitie van een beperkende gedachte te pakken: een negatief zinnetje in je hoofd dat de waarheid lijkt, maar je vooral belemmert om in actie te komen.
Een belangrijk inzicht: het is niet de waarheid. Het is een verzinsel.
‘Sta jij daar joh?’
Tijdens mijn eigen school- en studententijd deed ik er alles aan om mijn faalangst te verbergen. Niemand mocht het weten. Ik dacht dat niemand zo bang was als ik.
Mijn studenten gun ik iets anders.
Daarom gaan we in een actieve werkvorm op zoek naar hun beperkende gedachten. Aan de hand van voorbeelden als ‘Alles wat ik doe moet perfect zijn’, ‘Iedereen moet mij aardig vinden’ en ‘Ik weet niet genoeg’ positioneren studenten zichzelf op een denkbeeldige lijn in het lokaal. Zo geven ze aan in welke mate een gedachte op hen van toepassing is.
Regelmatig roept een student verbaasd van de ene naar de andere kant van de lijn: ‘Sta jij daar joh?’
Dat moment is goud waard.
Studenten ontdekken dat ze niet de enigen zijn die twijfelen. Dat iedereen ergens mee worstelt. Ook de stoerste jongens en de mooiste meiden.
De meest leerzame les ooit
In een aantal overzichtelijke stappen buigen studenten hun beperkende gedachte vervolgens om naar een helpende gedachte.
Zo werd bij Bram, een student Bedrijfskunde, de gedachte ‘Ik moet álles wat erin zit uit mezelf halen’ uiteindelijk: ‘Ik besteed mijn tijd en energie aan wat ik echt belangrijk vind.’
Achteraf noemde hij het: ‘De meest leerzame les op school ooit.’
AANwezig door leren met hoofd, hart en handen
In mijn klas zag en zie ik elke dag wat het effect is van dit soort onderwijs. Studenten hoor ik regelmatig spreken over ‘FOMO (Fear Of Missing Out) over school’ of ‘De beste schooltijd sinds de kleuterschool’.
Omdat ik dagelijks zie hoeveel positieve effecten deze aanpak heeft, besloot ik samen met onderwijskundige Julika Verhoeven onze ervaringen vast te leggen in een boek.
De werkvorm over beperkende gedachten is een van de bijna vijftig werkvormen uit ons boek: Leren met hoofd, hart & handen. Stap voor stap laten we zien hoe studenten met minder luisteren meer leren. Minder theorie, meer actie.
Alle werkvormen hebben één ding gemeen: ze richten zich niet alleen op het hoofd (weten), maar ook op het hart (voelen) en de handen (doen). Persoonlijke ontwikkeling, communityvorming en experimenteren staan daarbij centraal. En niet te vergeten: plezier.
Naast de werkvormen staat het boek boordevol quick wins: kleine interventies met veel effect.
Stop met dozenden
Het boek is opgebouwd rond elf Logische Lessen, met titels als ‘Stop met dozénden’, ‘Denk en doe zoals op de kleuterschool’ en ‘Ga minder denken en meer doen’.
We noemen het Logische Lessen omdat het geen rocket science is. Het zijn soms zelfs open deuren. In de dagelijkse praktijk handen en voeten geven aan Logische Lessen kan desondanks ingewikkeld zijn.
We sluiten iedere Logische Les af met een theoretische onderbouwing. Eerst doen, dan duiden. Precies zoals we het in het onderwijs graag zien.
Onze belofte is eenvoudig: studenten zijn AANwezig. Niet alleen fysiek en op tijd in het lokaal, maar ook mentaal. Ze zijn alert, nieuwsgierig en betrokken.
Mijn faalangst nu
Hoe het nu staat met mijn faalangst?
Die is helaas niet verdwenen.
Tegenwoordig ga ik ermee om zoals beschreven in Logische Les 11 van ons boek: ‘Stretch de comfortzone’. Als iets (heel) spannend is, haal ik diep adem, zet ik een stap naar voren en spring ik.
Steeds weer.
Met buikpijn. Dat wel.
Maar die zie ik dan maar als het ultieme bewijs dat ik leef.
Nieuwsgierig naar een onderwijsaanpak die studenten niet alleen laat luisteren, maar actief laat ervaren, voelen en doen? In Leren met hoofd, hart & handen delen Sylvia Bronkhorst en Julika Verhoeven bijna vijftig direct toepasbare werkvormen en praktische inzichten. Bestel het boek bij Managementboek en ontdek hoe je studenten werkelijk AANwezig krijgt.
Over Sylvia Bronkhorst
Sylvia Bronkhorst is docent en trainer met een hart voor leren. Écht leren. Leren dat raakt, motiveert en blijft hangen. Na haar studie aan de Wageningen Universiteit ging ze werken bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Ze ontwikkelde de Hoofd, Hart & Handen-aanpak: een methode die hoofd en hart verbindt en ruimte maakt voor intrinsieke motivatie.