‘Zet je perfectionsme opzij om te groeien als spreker’

In het voorwoord van Spreken als een baas schrijf je: ‘Ik haatte mijn spreekbeurt. Nu is het mijn werk.’ Er is dus hoop voor mensen die nachten wakker liggen van spreken in het openbaar?

Absoluut. Als puber had ik een bijbaantje in de cafetaria van mijn ouders. Het omroepen van de bestellingen in een volle zaak vond ik het allerengste wat er bestond. Dan blokkeerde ik volledig. Dat veranderde toen ik als sportdocent op een mbo ging werken. Voor de klas was ik in mijn element. Eigenlijk is lesgeven ook een vorm van presenteren, maar voor mij voelde dat niet zo. Na verloop van tijd begon ik spreken in het openbaar steeds leuker te vinden. Voor een presentatie tijdens een studiedag of een ouderavond draaide ik mijn hand niet meer om. Lang verhaal kort: uiteindelijk besloot ik om van presenteren mijn beroep te maken.

Heb jij als ervaren spreker nog last van spanning als je het podium op moet?

Altijd, alleen heb ik die spanning een vriendelijkere naam gegeven: ‘Sinterklaasspanning’. Je weet wel: dat gevoel dat je als kind had op sinterklaasavond. Je wist dat je lief was geweest en toch had je kriebels in je buik: je zou toch wel cadeautjes krijgen? Natuurlijk kwam het altijd goed en had je je voor niets druk gemaakt. Zo is het met spreken ook. Meestal zijn alleen de eerste paar minuten oncomfortabel. Je hoeft die spanning ook helemaal niet weg te drukken. Die kriebel in je buik is juist een signaal van je lichaam dat je klaar bent om te presteren. Een deelnemer van een van mijn trainingen omschreef het heel treffend: alle magische momenten beginnen met een kriebeltje in je buik. Daar ben ik het helemaal mee eens. Spanning is een voorportaal van groei.

Jij onderscheidt 4 spreekstijlen in je boek. Welke zijn dat?

De Architect, de Gids, de Vrijspreker en de Verkenner. De Architect houdt van structuur en bouwt zijn verhaal op als een huis: logisch, strak en helder. De Gids neemt zijn publiek mee op pad. Hij heeft een route en checkt onderweg of iedereen nog aangehaakt is. De Vrijspreker wil het liefst freestylen. En de Verkenner maakt van een presentatie een gesprek. Hij ontdekt het verhaal samen met zijn publiek, in het hier en nu.

Is de ene spreekstijl beter dan de andere?

Nee. Elke stijl heeft superkracht maar ook een valkuil. De Architect kan bijvoorbeeld heel gestructureerd een verhaal vertellen, maar hij moet oppassen dat het niet te zakelijk wordt. En een Vrijspreker is door zijn enthousiasme en energie leuk om naar te kijken, maar hij kan ook alle kanten op schieten. Daarom is het goed om de mensen in de zaal goed te observeren. De een heeft behoefte aan structuur, de ander aan energie. Door stijlen af te wisselen, houd je iedereen bij de les. Dus begin bijvoorbeeld met een anekdote, presenteer daarna wat feiten en cijfers, stel een vraag voor de broodnodige interactie en maak een tekening op de flip-over. Zo creëer je dynamiek en blijft je publiek geboeid.

Hoe kom je erachter welke spreekstijl je hebt?

Met de Spreken als een baas-GPT die ik aan mijn boek heb gekoppeld, bepaal je in no time welke spreekstijl je hebt.

De Spreken als een baas-GPT? Dat klinkt interessant. Wat is dat?

Dit is een AI-chatbot die ik speciaal voor dit boek heb ontwikkeld. Ik heb hem geïnstrueerd met alle kennis over spreken en presenteren die ik in de afgelopen jaren heb verzameld. Op basis van een paar vragen analyseert hij jouw spreekstijl. Vervolgens vertelt hij je welke van de 99 upgrades in mijn boek je nodig hebt om een betere spreker te worden. Zo heb je 24/7 toegang tot je persoonlijke presentatiecoach. Ik zeg vaak gekscherend: met de Spreken als een baas-GPT heb je Joop in je broekzak.

Veel professionals presenteren regelmatig cijfers of rapportages. Hoe zorg je dat je publiek niet in slaap valt?

Storytelling is daarvoor dé oplossing. Droge feiten en cijfers maken je presentatie saai. Je publiek zit niet te wachten op tabellen en grafieken. Bedenk daarom van tevoren wat je met die feiten en cijfers wilt zeggen en bouw daar een verhaal omheen. Hoe beeldender jij vertelt, hoe groter de kans dat je luisteraars je verhaal onthouden. Natuurlijk moet je je verhaal wel koppelen aan je boodschap. Dus vertel over die grote klant die bijna wegliep en leg uit welke impact dit had op de omzet. Daarmee houd je je luisteraars vast.

Hoe kun je groeien als spreker?

Door lef te tonen en je behoefte aan perfectie opzij te zetten. Ik onderscheid 3 zones: de comfortzone, de paniczone en de stretchzone. In de comfortzone is het lekker chill, maar daar leer je niks. Aan de andere kant van het spectrum zit de paniczone. Daar leer je ook niks, want je lijf staat strak van de spanning en je hoofd denkt: wat nou als ik het helemaal verpest? In de stretchzone, dáár gebeurt het. Je voelt wél spanning, maar je kunt ook nog steeds ademhalen. Je lijf werkt mee en je geest blijft wakker. Dit is de zone waarin je iets nieuws kunt proberen: rondlopen in plaats van stilstaan. Of gewoon eens een stilte laten vallen.

Wat is daar het effect van?

Rondlopen zorgt voor dynamiek. Tenminste: als je het niet overdrijft. Want dan zorg je juist voor onrust. En door een stilte te laten vallen, geef je je woorden meer kracht. En ja, ik weet het: een stilte van 2 seconden voelt voor een spreker als 2 minuten. Maar geloof me: je luisteraars vinden het heerlijk. Want je geeft ze de tijd om jouw woorden even te laten bezinken en zich voor te bereiden op de rest van je verhaal. Bovendien geef je jezelf ruimte om alvast na te denken over je volgende zin. Dus af en toe een stilte laten vallen heeft veel voordelen. Je moet het alleen wel durven.

Heb je nog een goede tip voor de afsluiting van een presentatie?

Praat toe naar applaus. Wat ik vaak zie, is dat mensen hun verhaal afsluiten met ‘Dat was het’ of ‘Zijn er nog vragen?’. Dat is killing voor je presentatie. Wat je beter kunt doen, is verbaal een punt zetten. Dit doe je door bij je laatste zin je stem te laten dalen en vervolgens stil te zijn. Zo geef je je luisteraars het signaal dat je klaar bent met je presentatie. Probeer het maar eens. Je zult zien dat het werkt.