Hoe kun je met je portemonnee stemmen, vroeg ik me af toen ik de titel van het boekje Stemmen met je portemonnee van uitgeverij Haystack zag. Diezelfde vraag stelde ik mezelf ook, en dat wekte direct mijn nieuwsgierigheid. Een boekje met zo’n uitdagende titel wil ik meteen lezen: op zoek naar antwoorden. Antwoorden op de vraag of je als individu daadwerkelijk iets kunt betekenen in de strijd tegen onrecht in de wereld. Want dát is de centrale boodschap van dit boekje.
Ga jij helpen?
In het voorwoord word je als lezer meteen aan het werk gezet met een aantal scherpe vragen. De eerste en misschien wel belangrijkste is: ga of wil jij helpen? Die vraag wordt direct bevestigend beantwoord door Geerhard Bolte, directeur van Uitgeverij Haystack en samensteller van het boekje, waaraan meerdere auteurs hebben bijgedragen. Hij voegt daar meteen aan toe dat dit boekje er eigenlijk alleen is voor mensen die buikpijn hebben van onrecht en leed in de wereld én bereid zijn om in actie te komen. Wie die buikpijn niet voelt, kan dit boekje beter links laten liggen.
En nog wat andere vragen over helpen
Wie de eerste vraag positief beantwoordt, krijgt in het voorwoord nog een reeks vervolgvragen voorgeschoteld: is het jouw verantwoordelijkheid om te helpen, kún je helpen, helpt het om te helpen en ga je daadwerkelijk helpen? De eerste vraag daagt je uit om na te denken over de reikwijdte van jouw samenleving: beperkt die zich tot familie en vrienden, of kijk je breder? Bij de tweede vraag wordt het al lastiger. Ga je stemmen op politici, ga je actie voeren, of kies je een andere vorm van invloed?
Daar komt de kern van het boek in beeld: stemmen met je portemonnee. Ook hier geeft Bolte direct zijn antwoord. Natuurlijk ga jij helpen, stelt hij. Niet alleen hij, maar ook de andere auteurs betogen dat het stemmen met je portemonnee vooral voordelen heeft. Dat optimisme typeert de toon van het boekje.
Elke uitgave is een stem
De vragen uit het voorwoord geven richting aan de rest van het boekje, dat uit twee delen bestaat. In deel 1, met als ondertitel kopen of niet kopen, dat is de vraag, laten de eerste drie auteurs zien dat elke uitgave die je doet een stem is. Met die stem oefen je bewust of onbewust invloed uit op de wereld om je heen.
Het basisidee wordt helder uiteengezet: niet alleen in het stemhokje, maar juist via dagelijkse keuzes - in de supermarkt, kledingzaak, bij de autodealer, bij het boeken van reizen of het beleggen van geld - draag je bij aan een betere of slechtere wereld. Tegelijkertijd maken de auteurs duidelijk dat streven naar perfect gedrag niet realistisch is. Het gaat om stap voor stap bewuster kiezen, zodat de inhoud van je (digitale) portemonnee zoveel mogelijk ten goede komt aan duurzame, eerlijke en maatschappelijke doelen.
Optimisme in actie
In deel 2, met de ondertitel optimisme in actie, worden die doelen concreet gemaakt. Dit deel bestaat uit achttien hoofdstukken, geschreven door negentien verschillende auteurs. Samen vormen zij een verzameling verhalen van praktische idealisten die hun pinpas bewust inzetten bij de keuzes die zijzelf - en steeds vaker ook anderen - maken.
De verhalen dienen als stof tot nadenken en behandelen uiteenlopende thema’s zoals klimaat, auto’s, politiek, werk(geverschap), thuis, reizen, internet, kleding, beleggen en voeding. Hoewel ik in alle hoofdstukken veel voor mij onbekende en nuttige inzichten tegenkwam, waren vooral de feiten over havermelk confronterend. Zaken zijn niet altijd wat ze lijken.
Dilemma’s op tactisch en operationeel niveau
De thema’s uit beide delen laten zich lezen als dilemma’s op twee niveaus. In deel 1 draait het om een tactische keuze: ga je voor activisme en confrontatie, of kies je voor stemmen met je portemonnee? In deel 2 maken de auteurs de vertaalslag naar het operationele niveau: wat doe je concreet?
Het hoofdstuk Ontdek je blinde vlekken, met daarin de Impact Top 10, biedt daarbij een praktisch hulpmiddel. Zeker voor wie niet altijd stilstaat bij de gevolgen van aankopen - of het nu gaat om een auto, een huis of iets kleins als kleding of voeding. Door keuzes te vereenvoudigen en het aantal opties te beperken, ontstaat overzicht en wordt bewust kiezen makkelijker.
Met een vrije variant op een uitspraak van Johan Cruijff laat zich dat goed samenvatten: in principe is kopen simpel, maar simpel kopen blijkt vaak het moeilijkste wat er is. Dat kan ik beamen, ook vanuit mijn ervaring als zelfstandig inkoopadviseur.
Positief activisme
Wat dit relatief kleine boekje groot maakt, is wat mij betreft de boodschap als geheel. Stemmen met je portemonnee zet aan tot nadenken en nodigt uit tot actie. Wil je aandacht, wees dan ergens tegen. Wil je iets bereiken, wees dan ergens vóór. Je zou het positief activisme kunnen noemen.
Laat dat ook zien aan je omgeving. Door te vertellen dat je dit boekje hebt gekocht. Door deze recensie te delen. Door een bericht te liken of te verspreiden via LinkedIn of andere platforms. Zo wordt stemmen met je portemonnee niet alleen een individuele keuze, maar ook een zichtbaar signaal.
Over Peter Streefkerk
Peter Streefkerk is eigenaar van Respect Inkoopconsultancy. Hij is actief met interim-management, advisering, projectmanagement, training en coaching op het gebied van contractmanagement en inkoop. Hij is auteur van boeken over contractmanagement en inkopen. Met Octavia Siertsema maakt bij een podcast over aanbesteden.