In Samen safe neemt Hans van der Loo de lezer mee in zijn terechte verwondering over het begrip psychologische veiligheid. Die verwondering is niet theoretisch, maar duidelijk ontstaan in de praktijk. Vanaf de eerste pagina’s waarschuwt Van der Loo voor wat hij treffend veiligheidsinflatie noemt: het ondoordacht en te gemakkelijk plakken van het label ‘onveilig’ op situaties, zonder eigenaarschap of reflectie. ‘’
Een zin die bij mij direct bleef hangen is zijn observatie dat het niet aan mensen zelf is om te bepalen of iets veilig is of niet. De woorden glijden naar binnen, juist omdat ze helder maken hoe veiligheid door de bocht is gevlogen. Vervolgens verbindt hij dit aan waar adviseurs en leidinggevenden daadwerkelijk het verschil kunnen maken. Zijn beschrijving is raak en concreet: ‘Mensen die vertrouwen wekken door nabijheid. Die aanwezig zijn op de werkvloer, meedoen, vragen stellen en zichtbaar tussen mensen staan.’
zelfkennis
Die praktijkgerichte benadering wordt verdiept wanneer Van der Loo de inzichten van Manfred Kets de Vries introduceert. Wat hij vervolgens overtuigend laat zien, is dat psychologische veiligheid begint bij zelfinzicht en zelfvertrouwen. Zijn formulering ‘gewapend met zelfkennis…’ had wat mij betreft niet beter gekozen kunnen zijn. Met een subtiele sneer richting dure leiderschapstrainingen in verre oorden, die mij tijdens het lezen een glimlach bezorgde, benadrukt hij dat zelfkennis net zo goed in de eigen achtertuin kan ontstaan. Zijn oproep is helder: ‘Laat ander gedrag zien.’ Iedereen herkent immers mensen die het ene zeggen en het andere doen. Hans maakt ook persoonlijk duidelijk dat juist dát gedrag ondermijnend werkt. Ook de volgende uitspraak vat zijn visie kernachtig samen: ‘Zelfgroei is brandstof voor psychologische veiligheid. Wie zijn eigen sterkten en triggers kent, reageert bewuster in sociale situaties.’
structuur
Maar hij laat het daar niet bij. Psychologische veiligheid vraagt om structuur. Wie vanuit de heup schiet, vergroot juist de onveiligheid. Daarom stelt Van der Loo terecht: ‘Afspraken fungeren als veiligheidsgordel.’ Zonder afspraken is aanspreken onmogelijk. Vanuit die gedachte ontwerpt hij een nieuwe communicatiecyclus die psychologische veiligheid praktisch hanteerbaar maakt.
Van der Loo schuwt lastige onderwerpen niet. Zijn reflecties op gelijkheid en gelijkwaardigheid zijn genuanceerd en bemoedigend. Wel merkte ik dat onze ervaringen soms verschillen. Waar hij kritischer is over samenwerking binnen teams, ben ik zelf iets positiever. In mijn praktijk lijkt juist de schil eromheen, de ‘elite’, om het zo te zeggen, vaak minder aangesloten. Tegelijkertijd is zijn observatie zeer herkenbaar dat organisaties vaak niet het probleem aanpakken, maar het gevolg ervan.
microgewoonten
De hoofdstukken over microgewoonten heb ik grotendeels overgeslagen. De hoeveelheid tips voelt hier wat tegenstrijdig met de centrale visie die Van der Loo zorgvuldig opbouwt. Juist omdat hij zo scherp onderbouwt dat psychologische veiligheid, zoals hij later schrijft, ‘ontstaat in menselijke interacties, vluchtig is en gebaseerd op innerlijke gevoelens’, voelde deze opsomming voor mij minder passend.
Het boek eindigt echter bijzonder sterk. Van der Loo sluit af met praktisch leiderschap en maakt duidelijk dat de verantwoordelijkheid bij iedereen ligt. Niet macht, maar invloed en gezag vormen daarbij de kern: ‘Het berust niet op macht, maar op invloed en gezag.’
Samen safe is daarmee een boek dat niet alleen gelezen wil worden, maar vooral geleefd. Voor adviseurs en leidinggevenden die bereid zijn naar zichzelf te kijken, biedt het zowel confrontatie als richting. Precies wat psychologische veiligheid nodig heeft.
Over Cecile de Roos
Cecile de Roos is eigenaar van Hollands College en werkt als arbeids- en organisatiedeskundige voor verschillende organisaties. Er is geen rol die ze uit de weg gaat. Onderzoeker, ontwikkelaar, adviseur, docent of auteur. Ze heeft een passie voor alles wat mensen op de werkvloer helpt om gezond en veilig te werken. Altijd met de drive om mensen en organisaties te helpen.