De belangrijkste machine ter wereld geeft de lezer een informatieve inkijk in de wereld waar ASML mee te maken heeft. In driehonderdzeventig pagina’s nemen Diederik Baazil en Cagan Koc de lezer mee in de wereld waarin chipmachinefabrikant ASML zich staande moet houden.
Amerika en China voeren een hevige strijd om de lithografiemachines van ASML, waarbij het bedrijf samen met de Nederlandse regering tot speelbal wordt gemaakt. Baazil en Koc hebben heel wat documenten doorgespit en spraken niet alleen met leiders van ASML, maar ook met belangrijke politici en invloedrijke ambtenaren uit binnen- en buitenland. Zij publiceerden hierover de afgelopen jaren veel in het gezaghebbende en wereldwijd werkende Bloomberg News, waar ze tot voor kort ook in dienst waren. De lezer wordt onder meer deelgenoot gemaakt van informatie afkomstig uit onderhandelingen ‘waar een nieuwe wereldorde vorm krijgt’.
Uniek
ASML exporteert geen machines waarvan er dertien in een dozijn gaan. Het gaat om apparaten die groot zijn en waarvan sommige gigantisch zijn, zowel in complexiteit als in omvang. Zo kosten sommige machines, zoals de High-NA EUV-lithografiemachine TWINSCAN EXE:5000z, zo’n vierhonderd miljoen euro. Deze bestaat uit honderdduizend onderdelen, afkomstig van enkele honderden bedrijven uit meer dan twintig landen op vier continenten.
Technologische dominantie
Alle elektrische apparaten, van smartphones tot auto’s, gebruiken chips, en zonder deze chips zou er bijvoorbeeld geen AI-revolutie zijn. ‘Wie geavanceerde chips kan maken, heeft de wereldmacht in handen’, zo stellen experts. ASML maakt de machines die andere producenten in staat stellen deze chips te fabriceren.
De hete aardappel is daarbij de eerdergenoemde lithografiemachine. Deze vertegenwoordigt de absolute top van wat mogelijk is in chipfabricage en staat centraal in de wereldwijde technologieketen. Ze stelt fabrikanten in staat geavanceerde chips te produceren die ook voor militaire doeleinden kunnen worden gebruikt.
Amerika en China zijn verwikkeld in een hevige strijd om wie de ASML-machine mag kopen. Het gaat om oorlog en vrede, om technologische dominantie. De boodschap van opeenvolgende Amerikaanse regeringen is duidelijk: de meest moderne chipmachine mag niet naar China worden geëxporteerd.
Amerika
Vanaf het eerste hoofdstuk is duidelijk dat ASML zich moet verstaan met zowel de Eindhovense en Nederlandse politiek als met die van de Verenigde Staten. Al lezend wordt helder waarom verschillende Amerikaanse presidenten zich druk maken om een bedrijf dat gevestigd is in een kleine plaats als Veldhoven, in een ogenschijnlijk onbeduidend land. Dat wordt begrijpelijk wanneer je leest over de moeizame verhouding tussen de VS en China.
China
China’s Xi Jinping blijft niet aan de zijlijn staan en zet miljarden euro’s opzij om China een rol te geven in de productie van computerchips. Uitgebreid wordt beschreven hoe de Verenigde Staten, onder Biden en later onder Trump, een handelsoorlog met China aangingen en hoe dat de internationale handel van ASML beïnvloedde. Ook komt aan bod hoe Chinese ASML-werknemers bedrijfsgeheimen stalen en, met subsidies van de Chinese overheid, een concurrerend bedrijf opzetten dat opmerkelijk ver wist te komen. Dat is slechts één voorbeeld van de cyberoorlog die inmiddels normaal is geworden in de chipindustrie.
Taiwan
De geopolitiek waarin ASML verzeild is geraakt, is onvoorstelbaar complex. Zo gaan de auteurs in op de vraag wat er met de wereldeconomie gebeurt als Chinese schepen voor de kust van Taiwan (waar TSMC, de belangrijkste producent ter wereld van chips, is gevestigd) op een dag tóch in de aanval gaan en de cruciale Taiwanese chipfabrieken in Chinese handen vallen. Traditionele oorlog, cyberoorlog en handelsoorlog komen samen in de toeleveringsketen van onder meer mijn mobiele telefoon.
Cijfers
Bij ASML werken wereldwijd 43.520 fulltimers, waarvan ruim 19.000 in Veldhoven. In 2025 had ASML een omzet van 32,7 miljard euro en een nettowinst van 9,6 miljard euro.
De auteurs beschrijven het transport van een machine naar Intel in Amerika. De machine is zo groot (14 meter lang en 4 meter hoog) en zo zwaar (300.000 kilo) dat zij in modules wordt opgedeeld, die vervolgens in 250 containers worden verpakt. Deze worden in 43 vrachtwagens naar Schiphol gereden, waar zeven Boeing 747-toestellen het transport verder verzorgen. Bij de Intel-fabriek zijn vervolgens ruim tweehonderd ingenieurs maanden aan het werk om het geheel samen te voegen en werkend te krijgen.
De top van ASML, Christophe Fouquet en Nederlandse topambtenaren voerden regelmatig overleg met Amerikaanse counterparts, tot aan het Witte Huis toe. Veel ontmoetingen zijn zo beeldend beschreven dat je je als lezer even aanwezig waant bij de besprekingen. De auteurs merken daarbij op dat Nederland de EU niet betrok bij de gesprekken met de Verenigde Staten, tot frustratie van Brussel.
Het politieke spel
De auteurs slagen erin goed op de actualiteit in te spelen. In het afsluitende hoofdstuk wordt kort aandacht besteed aan de nieuwe rol van Rutte en aan de visie van de nieuwe CEO van ASML, Christophe Fouquet. Baazil en Koc hanteren een prettige schrijfstijl, wat het lezen van de veertien hoofdstukken vergemakkelijkt. In zeventien bladzijden verantwoorden zij achter in het boek hun bronnen.
Er komen wel erg veel namen van mensen en organisaties voorbij; onvermijdelijk, maar het vraagt een stevige inspanning van de lezer. Jammer genoeg ontbreekt een overzichtelijke wie-is-wie-lijst of een tijdlijn. Door het ontbreken van een register zijn spelers en gebeurtenissen bovendien niet eenvoudig terug te vinden.
Inspirerend
Vage begrippen als ‘handelsoorlog’, ‘geopolitiek’ en ‘lithografiemachine’ komen in dit boek tot leven. Het boek hoort thuis op de literatuurlijst van elke student politicologie en op de leeslijst van ambtenaren die zich met ‘de wereld’ bezighouden. Het is de moeite waard voor lezers die geïnteresseerd zijn in (inter)nationale industriepolitiek en de bijbehorende machtsdynamiek. En natuurlijk is het een boeiend boek voor iedereen die meer wil weten over een bedrijf waar zo vaak over wordt bericht in het nieuws. De belangrijkste machine ter wereld is bovendien relevant voor managers die willen weten hoe het spel wordt gespeeld in de wereld van politiek en macht, waarin anderen bepalen aan wie jouw product verkocht mag worden.
Over Rudy Kor
Rudy Kor is zelfstandig organisatieadviseur en auteur van diverse managementboeken. Tot voor kort werkte hij (als senior partner) bij Twynstra Gudde. Hij startte zijn werkzame leven bij Philips in Eindhoven. Als adviseur helpt hij (project)managers bij het effectiever inrichten van hun projecten. Als veellezer wordt hij gedreven door nieuwsgierigheid en schrijft regelmatig boekrecensies.