Het Veiligheidskompas - ‘Een waardevolle en concrete bijdrage’

Sociale veiligheid zou bij elke organisatie en elk bedrijf als belangrijk punt op de agenda zou moeten staan. De cijfers over onveilig gedrag op de werkvloer laten zien dat dat hard nodig is. Praten alleen helpt niet; je moet er iets aan doen. Niet alleen binnen organisaties en bedrijven, maar ook daarbuiten, als je kijkt naar waar hulpdiensten die op straat aan het werk zijn mee worden geconfronteerd. Ik las Het Veiligheidskompas van Elma Groen. Het boek biedt een innerlijke richtlijn of morele koers op het gebied van veiligheid waar je direct mee aan de slag kunt.

Acteert men op de juiste wijze?

De vraag is gerechtvaardigd of men op de juiste wijze acteert wanneer er sprake is van sociale onveiligheid. Elma Groen beantwoordt die vraag duidelijk beargumenteerd en zeer gedetailleerd in Het Veiligheidskompas. Zij reikt een breed uitgewerkte methodiek aan die staat als een huis. De methodiek is gebaseerd op vijf windrichtingen van een kompas en geeft daarmee structuur aan zowel de aanpak als het boek.

geen oorzaak maar een signaal en symptoom

Elma Groen stelt in haar voorwoord dat onveilig gedrag niet de oorzaak is, maar het signaal en symptoom dat er in de basis van een organisatie iets enorm scheef is gegroeid. Ik dacht voorafgaand aan het lezen van het boek dat die basis voornamelijk uit cultuur en leiderschap bestaat, maar dat blijkt niet het hele verhaal. Ook de visie op organiseren, structuur (de gehele bedrijfsvoering) en leervermogen maken deel uit van de verstoorde basis. 

Verschillen met bestaande modellen

In haar voorwoord legt Elma Groen uit waarin het veiligheidskompas afwijkt van andere modellen of methodes. Dat zijn een systematische analyse en denkkader, een focus op het herkennen van patronen die onder onveiligheid liggen, samenhang tussen de vijf windrichtingen, werken in fasen en handelingsruimte van binnenuit. Daarmee corrigeert zij wat in bestaande aanpakken ontbreekt: samenhang, gelaagdheid en systemische diepte die noodzakelijk zijn om sociale veiligheid fundamenteel te herstellen en te verankeren. Met name die handelingsruimte vond ik, gebaseerd op mijn eigen ervaringen, een zeer belangrijk en waardevol element in de methodiek.

Waar is het boek op gebaseerd?

Elma Groen is deskundig. Niet alleen omdat zij al meer dan dertig jaar ervaring heeft in het publieke domein, waar zij de ruimte kreeg om te experimenteren met en te reflecteren op verandertrajecten. Maar ook doordat zij in gesprek ging. Met medewerkers die erdoorheen zaten, met managers die zich niet gehoord voelden en met bestuurders die het vertrouwen in alle onderdelen van de organisatie zagen afnemen. Ze vult dat aan met een diepe motivatie om bij te dragen aan een fundamentele verandering op het gebied van veiligheid. Daarop is dit boek gebaseerd, en die persoonlijke betrokkenheid van Elma Groen voel je in alles terug.

Essentie van het boek

In de eerste drie hoofdstukken lees je hoe je kunt zien wat er speelt, kunt begrijpen wat het vraagt en hoe je kunt doen wat nodig is. In hoofdstuk vier en vijf staat wat mij betreft de essentie van het boek. Ten eerste de kunst van het juiste moment per windrichting en per ontwikkelfase kiezen. Hoofdstuk vijf gaat over de bijbehorende interventies en werkvormen. Het boek sluit af met een overzicht van de in het boek beschreven matrices en een toelichting op de onderlinge samenhang daartussen.

Voor wie is het boek bestemd en geschreven?

Het Veiligheidskompas is geschreven voor managers, HR-professionals, adviseurs, bestuurders, toezichthouders, volksvertegenwoordigers en OR-leden. Daarnaast is het voor medewerkers die voelen dat er iets niet klopt binnen hun organisatie en dat willen oplossen. Dat vraagt niet alleen het initiatief om dit boek aan te schaffen, maar vooral om er daadwerkelijk mee aan de slag te gaan. Om de moed te tonen sociale onveiligheid eerst bespreekbaar te maken en er vervolgens samen, op een gestructureerde manier en aan de hand van het veiligheidskompas, actie op te ondernemen. Elma Groen levert daar met Het Veiligheidskompas een waardevolle en concrete bijdrage aan. Wat mij betreft is dit boek meer dan geslaagd.