Kun je je eigen denken begrijpen - of zelfs verbeteren - door datzelfde denken in te zetten? Het lijkt een paradoxale opgave. Toch is dat precies de vraag die centraal staat in Even tussen mij en mij van Elke Wiss. Het boek zet aan tot reflectie, en dat is volgens Wiss ook precies de bedoeling: goede vragen vormen het begin van goed denken.
Zelfonderzoek
Waar Wiss in Socrates op sneakers de nadruk legde op het gesprek met de ander, verschuift in Even tussen mij en mij de focus naar het gesprek met jezelf. Zelfonderzoek staat centraal: niet als vrijblijvende introspectie, maar als een methodische en gestructureerde manier om scherper te denken en bewuster te leven.
De opbouw van Even tussen mij en mij volgt een herkenbaar patroon. Net als haar eerdere werk begint Wiss met een verkenning van het onderwerp, gevolgd door kaders, houding en technieken. Die structuur werkt prettig en leidt de lezer stap voor stap naar de praktische toepassing: het ‘hoe’ van zelfonderzoek.
ruimte voor kritisch denken
Voordat het zover is, besteedt Wiss uitgebreid aandacht aan het ‘waarom’. Ze onderbouwt overtuigend dat zelfonderzoek kan bijdragen aan een betekenisvoller leven, met meer ruimte voor kritisch denken, authenticiteit en praktische wijsheid. Daarmee plaatst ze haar betoog in een klassieke filosofische traditie.
In de voorbereidende hoofdstukken werkt ze dit verder uit. Ze beschrijft welke houding en mentale gewoontes nodig zijn om tot goed zelfonderzoek te komen. Dat deel voelt soms wat uitgebreid, maar wordt gedragen door een eenvoudige kernboodschap: aandacht is alles. Tegelijkertijd ligt daar ook een risico besloten: wie te veel naar binnen kijkt, kan blijven hangen in eindeloos zelfonderzoek.
acht denkgereedschappen
Het hart van het boek wordt gevormd door acht denkgereedschappen, gegroepeerd rond drie thema’s: Verhelderen, Versterken en Vernieuwen. Hier laat Wiss haar kracht zien. Ze vertaalt klassieke filosofische concepten - zoals Socratisch onderzoek en dialectiek - naar concrete en toepasbare methoden voor alledaagse vraagstukken. Geen snelle trucjes, maar doordachte instrumenten die uitnodigen tot serieus denkwerk.
De uitwerking van deze denkgereedschappen is zorgvuldig en toegankelijk. Elk instrument wordt helder toegelicht, voorzien van voorbeelden en samenvattingen, waardoor de lezer er direct mee aan de slag kan.
impliciete aanname
Toch roept het boek ook vragen op. Want achter het pleidooi voor zelfonderzoek schuilt een impliciete aanname: dat persoonlijke groei en ontwikkeling nastrevenswaardig zijn. Dat idee wringt. Niet omdat het onjuist is, maar omdat het zelden expliciet wordt gemaakt. Wat betekent het eigenlijk om ‘beter’ te denken of te leven? En voor wie geldt dat?
Die spanning maakt het boek uiteindelijk interessanter. Het nodigt niet alleen uit tot zelfonderzoek, maar ook tot het bevragen van de uitgangspunten ervan. Misschien is dat wel de grootste verdienste van Wiss: dat haar boek niet alleen richting geeft, maar ook ruimte laat voor tegenspraak.
Even tussen mij en mij is daarmee een prikkelend en praktisch filosofisch werk dat aanzet tot denken én tot het onderzoeken van dat denken zelf.
Over Hans de Witte-van Mierlé
Hans de Witte-van Mierlé werkt als adviseur op het gebied van werkhervatting en duurzame inzetbaarheid. Hij heeft daarnaast ervaring als coach en trainer.