Jobbeke de Jong, expert in systeemdenken en teamcoaching, kijkt naar Powerplay vanuit systeemdenken. Powerplay gaat over macht en positie binnen groepen. Het is een dynamiek in elk menselijk systeem, waar niemand individueel schuldig aan is of verantwoordelijk voor is. Letterlijk vertaald betekent het machtsspel, of machtsdynamiek. Het is niemands schuld, omdat het in de dynamiek van het systeem zit. Groepen ordenen zich via machtsverschillen tussen de leden. Alle leden zijn met elkaar verantwoordelijk.
automatisch gedrag
Je terugtrekken, drammen, cynisch worden, in de aanval gaan, harder werken, slachtoffer spelen, de zeurpiet worden of de betweterige professor: reageren vanuit powerplay is volkomen normaal. Het gaat over automatisch gedrag tussen mensen in groepen, gericht op eigenbelang, zelfbehoud of een persoonlijk doel.
Powerplay is niet iets dat weg moet. Alleen als het belangrijk is dat iedereen bijdraagt aan een gezamenlijk resultaat, is het voor het systeem cruciaal om uit de powerplay te stappen. Machtsspelletjes werken belemmerend, omdat het gedrag zich richt op het verkrijgen van een individuele plek in het systeem. Powerplay kost energie. En die energie is niet gericht op het gezamenlijke gewenste resultaat. Als je goed samenwerkt, komt er creatie- en innovatiekracht vrij die leidt tot resultaat. Alleen ga je sneller, maar samen kom je verder. Het is misschien een cliché, maar wel hartstikke waar.
drie delen
Stap uit powerplay is opgebouwd uit drie delen en twaalf hoofdstukken. Ieder hoofdstuk begint met een herkenbare anekdote van een projectgroep binnen een grotere organisatie, die goed aansluit bij het onderwerp. In deel 1 gaat het over powerplay tussen gelijken. Deel 2 bestaat uit een hoofdstuk dat zich specifiek richt op interventionisten zoals coaches en consultants. In deel 3 gaat het over mogelijke oplossingen: wat het systeem nodig heeft om powerplay te verminderen en wat jij zelf kunt doen.
systeemdenken
Om de dynamiek van powerplay te doorbreken, is het belangrijk om een systeem als geheel te zien, in plaats van te kijken naar individuen. Maar systeemdenken is geen aangeboren vaardigheid en het kost vaak moeite om de oude manier van kijken naar jezelf en anderen te veranderen. Als sociale wezens zijn we gericht op individuen, niet op het geheel.
We maken gedrag persoonlijk, in plaats van nieuwsgierig te zijn naar de onderliggende dynamiek in het systeem. Het systeem heeft echter lak aan alles wat persoonlijk is en reageert alleen op gedrag en effecten, niet op intenties. Gedrag is niet gekoppeld aan de persoon die het vertoont, maar hoort bij het systeem.
Verantwoordelijkheid
Verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag vormt de kern. Dat is niet gemakkelijk en kan pas als we ons bewust worden van de impact van ons gedrag op de context. Een cruciaal inzicht is dat er niets verandert zolang we in de verdediging zitten of anderen de schuld geven. Onze innerlijke grenzen blijven dan gesloten en we laten niets binnen wat anders is dan we al weten of vinden. Powerplay verdwijnt niet door te wachten tot de ander verandert. Nieuwsgierigheid helpt wel. Als je nieuwsgierig bent, sta je open voor nieuwe informatie.
vijfstappenplan
Dat klinkt misschien nog abstract, maar in deel 3 biedt De Jong een concreet vijfstappenplan om powerplay samen aan te pakken.
Stap uit powerplay zet je aan het denken. De voorbeelden zijn herkenbaar en de oplossingen leerzaam. Systeemdenken is even wennen (De Jong erkent dat zelf ook: ‘We leggen een relatie met andere mensen, niet met zoiets abstracts als een systeem als geheel’), maar levert ook een eyeopener op: het systeem negeert alles wat persoonlijk is.
Samen powerplay aanpakken vraagt om moed. Iemand moet de eerste stap zetten en de samenwerking bespreekbaar maken door uit de inhoud te stappen. Dat is niet voor iedereen gemakkelijk, en ik geef toe dat ik daar zelf ook niet zo goed in ben. Maar als meer mensen Stap uit powerplay lezen, groeit het bewustzijn. En dat is precies wat we nodig hebben: meer mensen die opstaan, de dynamiek doorzien en hun collega’s meenemen.
Over Annemarie Smits
Annemarie Smits werkt als projectleider duurzaamheid bij een uitvoeringsorganisatie van de rijksoverheid. Daarvoor was ze IT projectmanager en consultant bij onder andere een grote bank en een internationaal adviesbureau. Daarnaast helpt ze auteurs met het schrijven van hun roman, non-fictie boek of managementboek.