Een boek specifiek over werkverveling, dat was er nog niet. Van Hooff heeft met Meer dan nietsdoen dus een echt vernieuwend managementboek geschreven. Het past weliswaar in een bredere stroming van aandacht voor werkbeleving, toch is het uniek genoeg om op zichzelf te lezen. Van Hooff geeft een uitgebreid begrippenkader, plus een aanzet tot aanpakken - maar daarover straks meer.
Leren begrijpen
Tweederde van dit boek is bedoeld om verveling op het werk te leren begrijpen. Van Hooff gebruikt een toegankelijke schrijfstijl om vrijwel alle aspecten te beschrijven. Ze geeft antwoorden op mijn vragen die elkaar intuïtief opvolgen - een kenmerk van een goed doordachte structuur. Door de interne logica maakt ze het mij als lezer makkelijk alle informatie op te nemen - elk onderdeel staat in verbinding met het voorgaande.
Van Hooff gaat stap voor stap langs haar onderwerpen, zoals:
- Wat is verveling en op welke manier komt het naar voren in werk?
- Bij welke personen komt het voor, en onder welke omstandigheden?
- Hoe reageren we op verveling en wat zijn daar de effecten van?
Van alles dat ik leer uit dit boek, komt het meeste uit het eerste stuk. Er staan mooie eye-openers in, bijvoorbeeld dat verveling op het werk iets anders is dan thuis een zondagmiddag niets doen. Of dat verveling geen absolute waarde kent: sommige mensen ervaren sneller verveling. Sommige voorbeelden vind ik ongelooflijk - mensen die zelfs bij het meest geestdodende werk uitdaging en zin ervaren. Sommige dingen, die ik eigenlijk al weet, krijgen onderbouwing en worden daarmee meer dan een kantoorwijsheid. Ik bedoel deze: mensen die zich vervelen, worden vervelende mensen.
Volgens de conventies
Van Hooff brengt haar kennis over volgens de conventies van populairwetenschappelijke literatuur. Op een nuchtere manier beschrijft ze de kenmerken en effecten van werkverdeling. Dat doet ze goed: ze benadrukt niet zozeer dat dit een belangrijk onderwerp is, toch schrijft ze zo dat ik geneigd ben het wel te denken. Ze weet mijn aandacht vast te houden met een mix van onderzoeksresultaten, duiding en een beetje humor.
Ze hanteert vooral de regel van wetenschappelijke transparantie goed - ze is eerlijk als sommige resultaten een gedeeltelijke verklaring bieden, maar niet volledig passen. Als het onderwerp nog niet voldoende onderzocht is om stevige uitspraken te doen, dan zegt ze het er duidelijk bij. Omdat dit een eerste boek is over dit onderwerp, gebeurt dit voor mijn gevoel best vaak. Door de eerlijkheid geeft dat dus niet, er moeten gewoon meer onderzoekers en schrijvers aanhaken om vermoedens en aannames te sterken of verwerpen.
Aanpakken, voorkomen (en kritiek)
Nadat ze in het eerste -en grootste- deel het verschijnsel breed heeft verkend, geeft Van Hooff suggesties om verveling op het werk aan te pakken of te voorkomen. Hier merk ik dat ze zich buiten haar vertrouwde wetenschappelijk-descriptieve domein begeeft. Dat komt doordat ze gevoelsmatig meer aandacht heeft voor de individuele kant van de vervelings-aanpak. Eerlijk is eerlijk: Van Hooff schrijft over zowel de individuele als de organisatorische aanpak. Alleen lijkt het hoofdstuk over de organisatie vooral gericht op het mogelijk maken van de individuele adviezen.
Organisatorische factoren bepalen voor een belangrijk deel wat van mensen verwacht wordt, op welke manier en op welk moment. Van Hooff gebruikt het inmiddels iconische voorbeeld van de eerste lopende band in de Ford-fabriek. De mens is daar ondergeschikt aan het proces, wat de basale psychologische behoeften onder druk zet. Voor mij had meer aandacht voor een ander soort organisaties passend geweest. Maar misschien moet je daarvoor uitwijken naar andere boeken, zoals Corporate rebels.
Conclusie
Van Hooff levert met Meer dan niets doen een compact, inzichtgevend boek. Het geeft verdieping binnen de literatuur over werkbeleving. Maar meer nog is het een startdocument - een basis voor discussie en verdieping en daarmee een uitnodiging voor anderen om mee te denken en te schrijven. Voor mij is het een boek dat ik niet had willen missen.
Over Hans de Witte-van Mierlé
Hans de Witte-van Mierlé werkt als adviseur op het gebied van werkhervatting en duurzame inzetbaarheid. Hij heeft daarnaast ervaring als coach en trainer.