Stap uit powerplay van Jobbeke de Jong is een over het algemeen gemakkelijk leesbaar boek over machtsdynamieken in samenwerking. Die toegankelijkheid kunnen we een prestatie noemen, gelet op de ingewikkeldheid van onderliggende theorieën.
machtsdynamieken en projecties
Het boek gaat over een herkenbaar probleem: situaties waarin groepen of teams vastlopen in ‘gedoe’ zonder dat duidelijk is waar dat precies vandaan komt. Ze illustreert dat in elk hoofdstuk met (zelf beleefde?) situaties uit de praktijk, hetgeen zeker herkenning oproept. Haar uitgangspunt voor dit boek is dat er in samenwerking altijd sprake is van machtsdynamieken en projecties, met al dan niet waarneembare gedragingen. Ook wanneer mensen denken dat ze gelijkwaardig samenwerken.
systemisch denken
Daarmee positioneert het boek zich nadrukkelijk binnen het systemisch denken over teams en organisaties. Voor liefhebbers van het werk van auteurs als Choy, Spanjersberg, Moeskops en Weisfelt is dit boek een mooie praktische aanvulling. Ook mensen die geïnspireerd zijn door het werk van klassiekers als Azagarian, Tuckman en Watzlawick vinden in De Jong een medestander.
interactiepatronen
De centrale kracht van het boek ligt in de bepleite perspectiefverschuiving: van denken in individuen (‘wie doet lastig?’) naar denken in interactiepatronen (‘wat gebeurt er tussen ons?’). Die verschuiving vormt de rode draad van het boek en biedt een bruikbaar kader om samenwerking minder persoonlijk en meer relationeel te begrijpen. Die verschuiving komen we in de systeemtheoretische literatuur veel vaker tegen en is dus niet nieuw (en dat claimt De Jong ook niet). Ontschuldigen, kijken naar patronen en daarin interveniëren is niet nieuw. De Jong benadert deze materie niet academisch maar praktisch: wat moet je kunnen en wat kun je doen om effectief te zijn in dit soort situaties?
Wat maakt het boek sterk?
Een belangrijk pluspunt van Stap uit powerplay is de grote herkenbaarheid. Vrijwel iedereen die in teams werkt zal situaties herkennen zoals stroef lopende overleggen, onuitgesproken spanningen, subtiele competitie of juist terugtrekgedrag. Het boek maakt duidelijk dat zulke situaties geen uitzonderingen zijn, maar een normaal onderdeel van samenwerking. Dat inzicht werkt ontlastend: problemen worden minder snel toegeschreven aan individuele tekortkomingen en eerder gezien als onderdeel van een gezamenlijk patroon.
bruikbaar observatiekader
Daarnaast biedt het boek een bruikbaar observatiekader. De Jong beschrijft typische rollen in machtsdynamieken, zoals boven- en onderposities, redderrollen en competitie tussen dominante stemmen. Ze laat zien hoe deze elkaar versterken. Door dergelijke patronen zichtbaar te maken helpt het boek je je eigen gedrag beter te begrijpen en je invloed daarop realistischer in te schatten. Vooral voor professionals die regelmatig in overleg- en samenwerkingsprocessen opereren kan dit waardevol zijn.
Ook de schrijfstijl draagt bij aan de kracht van het boek. De toon is helder, niet academisch en duidelijk gericht op professionals in organisaties. Daardoor blijft het boek toegankelijk voor een breed publiek, ook zonder achtergrond in organisatiepsychologie. De Jong slaagt erin systemisch denken begrijpelijk te maken zonder het volledig te versimpelen.
Hoe vernieuwend is het boek?
Voor lezers die al bekend zijn met systeemdenken, groepsdynamica of interventiekunde is Stap uit powerplay inhoudelijk niet bijzonder vernieuwend. Veel kernideeën, zoals het verschuiven van de schuldvraag naar interactiepatronen, het herkennen van impliciete hiërarchie en het werken met rollen in teams, maken al decennialang deel uit van systemische literatuur en praktijk. Voor ervaren professionals kan het boek daardoor eerder bevestigend dan vernieuwend aanvoelen.
Een tweede aandachtspunt is dat de analyse soms generaliserend blijft. De stelling dat powerplay altijd aanwezig is in samenwerking werkt goed als interpretatiekader, maar kan ook nivelleren. Verschillen tussen organisaties, sectoren en machtsstructuren blijven relatief onderbelicht. Formele hiërarchie, organisatiepolitiek en institutionele ongelijkheid krijgen minder expliciete aandacht dan ik had verwacht.
concreet en herkenbaar
De praktische vertaalslag naar concrete interventies is beperkt, gelukkig maar: De Jong verliest zich niet in 1-2-3-stappenplannetjes die de illusie geven dat alles op te lossen is. Het boek helpt vooral om patronen te herkennen en anders te kijken.
De belangrijkste bijdrage van Stap uit powerplay van Jobbeke de Jong ligt in vertaling en toegankelijkheid. De Jong maakt bestaande inzichten concreet en herkenbaar voor dagelijkse werksituaties. In die zin is het boek meer een sterke synthese dan een inhoudelijke doorbraak. Voor lezers die nog weinig ervaring hebben met systemisch werken kan dit juist een belangrijke meerwaarde zijn: zij krijgen een bruikbaar denkkader aangereikt om samenwerking anders te begrijpen en te reflecteren op hun eigen rol daarin.
Over Charles Engelen
Drs. Charles Engelen CMC faciliteert veranderprocessen op individu-, team- en organisatieniveau rond vraagstukken op het gebied van structuur, besturing en cultuur van professioneel werk, samenwerking in (management-)teams, conflicten en vertrouwenscrises, leren en ontwikkelen, persoonlijke professionele groei.