Menselijke revolutie - Wandeling door een confronterende spiegelzaal

Alsof ik een spiegelzaal binnenliep. Bij elke bladzijde die ik las, werden de vragen die Sven Rickli in Menselijke revolutie stelt confronterender. En dat is precies wat de ‘Dwarsdenker van het Jaar’ met zijn boek beoogt. ‘Als je dit boek leest als inspiratie, is het een aardig boek. Als je dit boek leest als spiegel, wordt het ongemakkelijk. En precies daar begint verandering.’ Althans, als we echt in die spiegel durven te kijken en zelf stappen durven zetten.

Het was bovendien alsof Rickli en ik elkaar al jaren kennen en avondenlang hadden gespard over de zin van ons bestaan en de rol van leiderschap. Naast de vele inzichten die het biedt is Menselijke revolutie voor mij ook een feest van herkenning. Neem alleen al Rickli’s pleidooi voor dienend leiderschap: ‘Wat wordt er werkelijk beter voor mensen door jouw leiderschap en wat gaat er verloren als jij wegvalt?’ Alleen deze vragen bieden al genoeg stof tot nadenken en eerlijke zelfreflectie.

Het Menselijke Revolutiekompas

Rickli laat het echter niet bij rake vragen alleen. Hij ontwikkelde ook een kompas. En dat is nodig. Wie uitsluitend vragen stelt, kan blijven hangen in reflectie. Mooi gesprek. Goede koffie. Interessante avond. Maar morgen verandert er niets. Een kompas dwingt je richting te kiezen.

Het Menselijke Revolutiekompas bestaat uit vier kernbegrippen: waardigheid, dienstbaarheid, zorgzaamheid en waarachtigheid. Vier woorden die op het eerste gezicht bijna vanzelfsprekend klinken. Wie is er nu tegen waardigheid? Welke leider zegt hardop dat hij niet dienstbaar wil zijn? Welke organisatie zet in haar jaarplan dat zorgzaamheid onbelangrijk is? Juist daarin schuilt volgens mij de kracht van Rickli. Deze woorden zijn niet bedoeld als warme kernwaarden voor aan de muur, maar als toetsstenen voor gedrag, beleid en leiderschap.

Waardigheid als uitgangspunt

Waardigheid draait om de vraag of mensen door jouw organisatie groter of kleiner worden. Worden medewerkers gezien als mens of vooral als capaciteit? Als talent of als kostenpost? Als dragers van waarde of als middelen om targets te halen?

In veel organisaties wordt graag gezegd dat ‘de mens centraal staat’, maar de echte test komt pas als de druk oploopt. Dan blijkt of waardigheid een principe is of slechts een zin op een PowerPoint-slide. Rickli stelt de vraag scherp: ‘Wat verliest de maatschappij als wij niet meer bestaan?’

Dienstbaarheid, zorgzaamheid en waarachtigheid

Dienstbaarheid gaat nog een laag dieper. Dient jouw organisatie werkelijk mensen, of gebruikt zij mensen vooral om zichzelf in stand te houden? Dat is een ongemakkelijke vraag, zeker voor leiders. Dienstbaarheid klinkt sympathiek, maar is in de praktijk ontregelend. Het vraagt dat je niet begint bij je eigen ambitie, groei, merk of gelijk, maar bij de vraag: wie wordt er beter van dat wij bestaan?

Zorgzaamheid is bij Rickli geen zachte bonus boven op professioneel organiseren. Het is een morele graadmeter. Hoe gaan we om met mensen die moe zijn, falen, twijfelen, mantelzorgen, uitvallen of simpelweg niet meer passen in het tempo dat wij normaal zijn gaan vinden? Een organisatie kan uitstekende resultaten boeken en ondertussen roofbouw plegen op de mensen die die resultaten mogelijk maken. Dan is niet de vraag of de strategie werkt, maar wie de rekening betaalt.

En dan is er waarachtigheid. Misschien wel de meest confronterende richting van het kompas. Klopt wat we zeggen met wat we doen? Klopt onze taal met onze keuzes? Klopt onze purpose met onze prikkels? Klopt ons leiderschap wanneer niemand kijkt? Waarachtigheid snijdt door mooie woorden heen. Een organisatie wordt niet mensgericht door dat simpelweg te beweren. Rickli houdt ook hier de spiegel voor: ‘Wat verliezen mensen als mijn leiderschap ontbreekt?’

Dienend leiderschap begint bij jezelf

Juist daarom raakt Menselijke revolutie aan de kern van dienend leiderschap. Niet omdat Rickli een nieuw managementmodel presenteert dat je morgen kunt implementeren, maar omdat hij de onderliggende vraag blootlegt: welk mensbeeld stuurt onze keuzes? Zien we mensen als productiefactoren die gemotiveerd moeten blijven, of als mensen met waardigheid, roeping, kwetsbaarheid en potentieel?

Dat maakt dit boek meer dan inspirerend. Het is een spiegelzaal met een kompas erin. Je ziet niet alleen jezelf terug vanuit allerlei ongemakkelijke hoeken, maar krijgt ook de vraag voorgelegd welke kant je nu op gaat. Rickli schrijft: ‘Wat verlies ikzelf wanneer ik mensen niet zou dienen? Dat is inderdaad een egocentrische spiegel: door jouw eigen verlies te voelen, ontstaat urgentie om anderen te dienen.’ En daar begint volgens de auteur de menselijke revolutie: ‘Bij jou, als leider, als mens. Dit is de architectuur die jij zelf in handen hebt en de eigen verantwoordelijkheid die je draagt, voor jezelf en het grotere geheel. Kortom: jij bent de regisseur. De wereld is misschien niet maakbaar, maar wel beïnvloedbaar.’

Een boek dat nog lang blijft resoneren

Ik hoop van harte dat Rickli de wereld inderdaad met zijn boeken en congressen beïnvloedt. Er is immers nog een wereld te winnen. Hoe zou die wereld eruitzien wanneer we eerlijk antwoord durven te geven op de schurende vragen die Rickli stelt? Wanneer we niet langer het eigenbelang centraal stellen, maar het belang van de ander? Denk aan de politiek, het bedrijfsleven, maar net zo goed aan thuis.

Ik ben geneigd nog veel meer van wat ik in dit boek heb onderstreept te citeren. Maar hoeveel ik ook zou overnemen, ik zou Rickli’s betoog ermee tekortdoen. Eerder omschreef ik een boek als het doelpunt van het jaar. Menselijke revolutie wil ik, om in voetbaltermen te blijven, graag bestempelen als de omhaal in de kruising die nog jaren in ons geheugen gegrift zal staan. Zeker voor de lezer die niet alleen in de spiegel durft te kijken, maar ook daadwerkelijk in beweging komt. Een verandering waarmee uiteindelijk iedereen gediend is.