In De Boekenpraktijk gaat Wiss in gesprek met Willem van Leeuwen. Het gesprek wordt op afstand opgenomen - Elke zit in een koude caravan - maar de inhoud is scherp, warm en soms confronterend. Want wie zijn eigen denken onderzoekt, komt zichzelf onvermijdelijk tegen.
Het rechtertje in je hoofd
Veel van wat we denken, zo stelt Wiss, nemen we voor waar zonder het ooit echt te toetsen. We hebben overtuigingen over wie we zijn, wat we kunnen en wat hoort. Daarbovenop zit vaak een streng, normatief stemmetje: het rechtertje in je hoofd.
‘Dat rechtertje is niet per se verkeerd,’ zegt Wiss. ‘Maar ik wil wel dat mijn rechtertje van mij is.’ Veel van onze oordelen blijken namelijk geleend. Van ouders, leraren, leidinggevenden of de cultuur waarin we zijn opgegroeid. Ze sturen ons gedrag, zonder dat we ons daar bewust van zijn.
In het gesprek wordt duidelijk hoe groot de impact van dat ononderzochte denken is. Wie denkt ‘ik ben geen goede verkoper’, gaat verkoopgesprekken uit de weg. Wie vindt dat hij eerst alles af moet hebben voordat hij mag ontspannen, blijft zichzelf opjagen. En wie zichzelf streng beoordeelt, projecteert dat vaak ook op anderen.
Volgens Wiss denken we niet zozeer verkeerd, maar wel slordig. We trekken te snel conclusies, generaliseren onze ervaringen en verwarren aannames met feiten. Zelfonderzoek helpt om die denkstappen zichtbaar te maken.
Zelden écht verrast
Een opvallende observatie van Wiss: mensen die hun denken op deze analytische manier onderzoeken, ontdekken zelden iets wat ze totaal niet wisten. De verrassing zit niet in de inhoud, maar in de helderheid. ‘Bijna iedereen zegt achteraf: eigenlijk wist ik dit al wel, ergens,’ vertelt ze. ‘Maar door het nu scherp te formuleren, kan ik er ook echt iets mee.’
Dat maakt zelfonderzoek minder vrijblijvend dan reflectie. Het vraagt oefening, structuur en de bereidheid om ongemak toe te laten.
Luister deze aflevering van de Boekenpraktijk op deze pagina of open de podcast in jouw favoriete podcastspeler, zoals Spotify, Apple Podcasts, Google Podcasts of YouTube.
Stellingen
Elke aflevering van De Boekenpraktijk legt host Willem van Leeuwen de gast een aantal stellingen voor. In deze aflevering zijn dat:
Zelfonderzoek klinkt mooi, maar we doen het vooral zolang het onze overtuigingen niet echt raakt.
Wie zijn woorden niet onderzoekt, denkt vooral in geleende frames.
Boekentip
De boekentip van Elke Wiss is Big Magic van Elizabeth Gilbert, over creativiteit, moed en het lef om je eigen ideeën serieus te nemen.
Tot Slot
Wiss pleit er voor om zelfonderzoek serieus te nemen, juist voor professionals en leiders. We plannen onze agenda’s vol met afspraken, sporten en overleg, maar tijd om te denken vinden we al snel ‘gek’.
Volgens Wiss zou het eigenlijk andersom moeten zijn. Wie beslissingen neemt, met mensen werkt of verantwoordelijkheid draagt, kan het zich nauwelijks permitteren om uitsluitend op ongetoetste aannames te varen.