‘Wie creativiteit serieus neemt, moet ongemak durven toelaten’

Hun antwoord is helder én ongemakkelijk. Wie wil vernieuwen, zal moeten accepteren dat het soms misgaat. En wie fouten koste wat kost wil vermijden, perkt creativiteit onbedoeld in.

Creativiteit als 'pretpakket'

Volgens Elleke van Gelder begint het probleem al vroeg. ‘In het onderwijs is creativiteit vaak verplaatst naar de randen. Het mag wel, maar vooral niet te veel,’ zegt ze. Dat patroon zet zich later voort in organisaties. Creativiteit krijgt een plek in aparte zaaltjes, innovatielabs of brainstormsessies. ‘Dan doen we alsof we creatief zijn, maar blijven onze vraagstukken hetzelfde,’ aldus Van Gelder. Er is energie geweest, er zijn post-its geplakt, maar structureel verandert er weinig. Creativiteit hoort volgens haar niet aan de randen, maar in het hart van het dagelijkse werk.

Van snelle oplossingen naar goede vragen

Bij complexe vraagstukken schieten organisaties vaak in een oplossingsreflex. Diversiteit is daar een herkenbaar voorbeeld van. Er komt nieuw beleid, een training of een interventie. De intentie is goed, maar de diepgang ontbreekt vaak.
Van Gelder: ‘We proberen complexe problemen op te lossen met simpele of ingewikkelde oplossingen, terwijl ze iets heel anders vragen.’ Namelijk: vertraging, verdieping en het onderzoeken van patronen. Remko van der Drift verwoordt het scherp: ‘Je hebt geen goede oplossingen nodig, maar goede problemen.’ Zolang organisaties te snel naar antwoorden grijpen, blijven ze rondjes draaien.

Falen is geen defect, maar informatie

Wie creativiteit serieus neemt, komt onvermijdelijk uit bij fouten maken, bij falen. Iets nieuws proberen betekent dat je het nog niet beheerst. Toch is falen in veel organisaties beladen. Het wordt gezien als iets wat voorkomen moet worden. Van der Drift maakt een belangrijk onderscheid: ‘Een fout is een feit met een negatief oordeel. Falen ontstaat pas als we die fout koppelen aan wie iemand is.’ En precies dat zorgt voor kramp. Mensen worden voorzichtig, houden zich in en vermijden risico’s.
Zonder ruimte om fouten te bespreken, ontstaat geen leervermogen. En zonder leren geen vernieuwing.

Ongehoorzaamheid en een slanker ego

Een van de elementen van creatieve vuurkracht die Van Gelder benoemt, is ongehoorzaamheid. Niet als roekeloos gedrag, maar als bewuste keuze. ‘Het gaat om de bereidheid om iets níet te doen wat iedereen doet, of juist wel iets te doen wat niemand doet.’
Daarbij speelt leiderschap een cruciale rol. Van der Drift spreekt over het belang van een slanker ego. Minder gericht op controle, perfectie en gelijk hebben. ‘Leiders die medewerkers willen beschermen tegen fouten, ontnemen hen vaak de kans om te leren en veerkrachtig te worden.’
De kernvraag is niet of het mis mag gaan, maar hoe er wordt omgegaan met wat misgaat.

Creativiteit vraagt moed

Wat dit gesprek duidelijk maakt, is dat creativiteit geen zachte vaardigheid is. Geen leuk extraatje. Geen brainstormfeestje. Het is een serieuze kracht die vraagt om moed en het verdragen van ongemak. Zolang organisaties creativiteit parkeren in aparte ruimtes en falen zien als iets dat voorkomen moet worden, blijft echte verandering uit. Pas wanneer creativiteit onderdeel wordt van het dagelijkse werk - mét alles wat daarbij mis kan gaan - ontstaat beweging.

Waardering hoeft bovendien niet groots te zijn. ‘Soms is een klein gebaar genoeg. Dat zegt meer dan duizend woorden.’