Wat kun je doen als jouw toezichthouders de neiging hebben op jouw stoel, de stoel van de bestuurder, te gaan zitten? Of wanneer in jouw organisatie een crisis uitbreekt en je belaagd wordt door de media? Hoe te reageren op een facilitair manager die je vertelt dat hij bij jou is gaan werken om te spioneren voor een projectontwikkelaar? Wat doe je als je in een mail aan je medebestuurder je ergernis laat blijken over enkele medewerkers en je die mail per ongeluk hebt doorgestuurd naar diezelfde medewerkers? Hoe stel je je op als jouw toezichthouders met elkáár overhoop liggen?
Dilemma’s
Voor dit soort vragen kwam ik te staan in mijn ruim vijftigjarige bestuurdersloopbaan. In Is dit beleid of is erover nagedacht? vertel ik daarover. Ik reflecteer daarbij op wat ik zelf heb gedaan in situaties zoals hierboven aangeduid – op wat effectief is gebleken, maar ook op de fouten die ik heb gemaakt. Niet om de lezer als ‘boodschap’ mee te geven: zo moet je het doen of zo moet je het juist niet doen. Wel in de hoop dat wie kennisneemt van wat ik schrijf, zichzelf afvraagt: hoe zou ík in soortgelijke gevallen hebben gehandeld?
Eyeopeners
Mijn ervaringen bestrijken voornamelijk het terrein van de gezondheidszorg. Van mensen die hun brood verdienen in een heel andere branche – de handel, de industrie, het onderwijs – begrijp ik dat veel van wat ik schrijf ook geldt voor hun sector en ook daar stof tot nadenken kan geven. Dat sluit aan op mijn eigen waarneming: de echte eyeopeners kreeg ik meestal door verhalen uit een werkveld waarin ik niet thuis ben, zoals de luchtvaart of de horeca.
Ernst Kuipers: ‘Dit boek moet je tweemaal lezen’
Is dit beleid of is erover nagedacht? is ten doop gehouden in de Amsterdamse Balie. Ter gelegenheid daarvan vond een paneldiscussie over leiderschap plaats, met onder meer Ernst Kuipers (voormalig minister van VWS) en Marcel Levi (bestuursvoorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek). Volgens Kuipers zouden managers het boek moeten lezen aan het begin van hun carrière, en later nog eens, als zij de nodige ervaring hadden opgedaan. Ik begreep dat hij bedoelde: als je net begint, kan je er veel van leren; als je eenmaal weet hoe de hazen lopen, zul je veel herkennen. Levi meent dat het boek ook nuttig is voor mensen die nog geen leidinggevende functie hebben, maar er wel een ambiëren.
Zelfspot en reflectie
In het boek geef ik een inkijkje in de bestuurskamer: hoe de besluiten daar tot stand komen en welke dynamiek zich voordoet tussen het bestuur en het toezicht. Doordat mijn ervaringen zich over meer dan een halve eeuw uitstrekken, leveren zij bovendien een tijdsbeeld op waarover ik mij zelf al schrijvende verwonderde: hoeveel van wat nu als verwerpelijk geldt, werd vroeger niet volstrekt normaal gevonden?
Maar er is meer wat (opnieuw) mijn verbazing opriep terwijl ik aan mijn relaas werkte. Wat bijvoorbeeld te denken van deze woorden, mij toevertrouwd door een voormalig minister: ‘Je leert nergens zo goed liegen als in Den Haag.’? Of van de curieuze actie van een directeur die een hekel had aan zijn secretaresse en daarom de deur tussen zijn kamer en de hare liet vervangen door een wand?
In mijn ogen is het vermogen tot relativering en zelfspot een van de belangrijkste eigenschappen waarover bestuurders moeten beschikken. Ontbreekt het daaraan, dan bestaat het risico dat ze in zichzelf gaan geloven. Ze lopen dan het gevaar dat ze vergeten waar hun primaire loyaliteit hoort te liggen: niet bij zichzelf, maar bij datgene waarvoor de organisatie staat. Omgekeerd: in een sfeer waarin je ook kunt lachen om je eigen eigenaardigheden, zijn mensen veel eerder bereid zichzelf bloot te geven en ontstaat er ruimte voor zelfreflectie en een open gedachtewisseling. Hopelijk draagt Is dit beleid of is erover nagedacht? daartoe bij.
In Is dit beleid of is erover nagedacht? laat Fred Plukker zien hoe bestuurders omgaan met dilemma’s, fouten en zelfreflectie in de praktijk. Bestel het boek bij Managementboek en ontdek hoe inzicht in gedrag en keuzes helpt om beter te handelen in complexe situaties.
Over Fred Plukker
Fred Plukker heeft een ruime ervaring als zorgbestuurder. Na een aantal jaren leiding te hebben gegeven aan een instelling voor geestelijke gezondheidszorg, heeft hij zijn loopbaan voortgezet als interimmanager.