Veranderen achter gesloten deuren van Marga van Dam biedt een zeldzame inkijk in organisatieontwikkeling binnen een context waar fouten grote maatschappelijke gevolgen hebben. In zes overzichtelijke hoofdstukken beschrijft Van Dam haar ervaringen binnen het gevangeniswezen en laat zij zien hoe verandering mogelijk is in een sterk geprotocolleerde wereld. Het resultaat is een toegankelijk en menselijk boek dat schuurt waar nodig en uitnodigt tot reflectie.
perspectiefwissel
Meteen vanaf de inleiding weet het boek te boeien. Van Dam opent met een ogenschijnlijk kleine, maar moreel beladen beslissing: het toestaan van extra contact tussen een gedetineerde en zijn kind, iets wat volgens de regels eigenlijk niet kan. In deze casus wordt direct de kern van het boek zichtbaar: de spanning tussen het belang van de samenleving en het belang van het individu, tussen regels en menselijke maat. Het is een perspectiefwissel die de toon zet voor de rest van het verhaal.
reflectieve praktijkliteratuur
In Veranderen achter gesloten deuren neemt Marga van Dam de lezer mee vanaf haar eerste werkdag, via de eerste honderd dagen en het eerste anderhalf jaar, tot aan de eerste vier jaar als leidinggevende. Deze persoonlijke lijn maakt inzichtelijk hoe niet alleen de organisatie verandert, maar ook haar eigen denken. Daarmee overstijgt het boek een klassieke managementbeschouwing en krijgt het een karakter van reflectieve praktijkliteratuur.
systeemwereld en de leefwereld
Het verhaal volgt consequent de beweging van buiten naar binnen, zoals expliciet uitgewerkt in het gelijknamige tweede hoofdstuk. Hier zet Van Dam de systeemwereld en de leefwereld tegenover elkaar, geïnspireerd door het gedachtegoed van Habermas. Ze beschrijft hoe systemen nodig zijn om gedrag te reguleren, maar ook hoe diezelfde systemen de menselijke maat onder druk zetten. Waar vaak systeemantwoorden volgen op mensvragen, onderzoekt Van Dam juist de ruimte die ontstaat wanneer professionals vanuit de bedoeling mogen handelen.
meerwaarde
Een sterk element van het boek is de manier waarop complexe veranderkundige ideeën concreet en voelbaar worden gemaakt. Veranderkundig is het perspectief niet radicaal nieuw; over de spanning tussen leefwereld en systeemwereld is al veel geschreven. De meerwaarde zit hier in de vele exemplarische praktijkvoorbeelden, die het gedachtegoed tot leven brengen. Het lezen voelt als uitgebreid job shadowing: comfortabel vanaf de bank kijk je mee over de schouder van de auteur in een wereld die normaal gesloten blijft.
De schrijfstijl is helder en gestructureerd. Met slechts 120 pagina’s weet Van Dam de kern te raken zonder te versimpelen. Een mooi detail is de illustratie aan het begin van elk hoofdstuk: een deur die telkens een stukje verder opengaat. Het symboliseert treffend de beweging die het boek maakt, stap voor stap ruimte creëren.
professionele ruimte
Een belangrijke boodschap richt zich op leiderschap en professionele ruimte. Van Dam laat zien dat vakmanschap alleen kan floreren wanneer professionals rugdekking ervaren. Juist dat gevoel van rugdekking ontbreekt in veel organisaties vaak wanneer het spannend wordt. Ze maakt ook duidelijk dat niet elk idee vanuit de leefwereld langs het managementteam sturen helpt om beweging te creëren. Soms vraagt verandering juist om loslaten en vertrouwen.
Het boek schuwt nuance niet. Hoewel sommige ‘rode vlaggen’ aanvankelijk wat stellig worden neergezet, wint het verhaal aan kracht wanneer Van Dam ook mislukkingen benoemt. Een waardevol inzicht is dat weten wanneer je moet stoppen of opgeven óók onderdeel is van professioneel handelen.
zeven praktische checks
Veranderen achter gesloten deuren eindigt met zeven praktische checks, voorzien van herkenbare voorbeelden. Het boek pleit niet voor minder regels, maar voor anders omgaan met regels: uitzonderingen op de regel maken, zonder dat de regels zelf op de helling komen, en echt kijken naar wat in het hier en nu van waarde is. Daarmee sluit het naadloos aan bij het idee dat incrementele aanpassingen vaak meer duurzame impact hebben dan radicale veranderingen.
Veranderen achter gesloten deuren is vooral waardevol voor managers, bestuurders en veranderaars die werken in contexten waar de druk hoog is en de speelruimte beperkt. Van Dam laat zien dat leiden vanuit de bedoeling mogelijk is, zelfs, of misschien juist, wanneer er niets fout mag gaan.
Over Alain Teulings
Alain Teulings is adviseur, onderwijsontwikkelaar en werkzaam als docent bij de Master Management en Innovatie in Maatschappelijke organisaties (HAN University of Applied Sciences).