De afgelopen jaren heb ik genoten van de boeken en lezingen van de Belgische psychiater Dirk De Wachter. Het grote publiek leerde hem kennen met zijn indrukwekkende boek Borderline Times uit 2012.
Zijn nieuwe boek, Wachten, is een boek naar mijn hart. Het leest als een pleidooi voor een levenshouding waarin bedachtzaamheid, geduld en innerlijke rust een centrale plek krijgen. Tegelijkertijd voel ik tijdens het lezen dat dit boek niet losstaat van zijn persoonlijke omstandigheden. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de diagnose kanker, waarover hij openhartig schrijft, de reflectieve toon verder heeft verdiept. De ziekte brengt ongemak en ongerustheid, maar lijkt hem ook een andere blik te geven op tijd, relaties en betekenis.
indringende observaties
Net als in zijn eerdere werk put De Wachter uit dagelijkse ervaringen. Alledaagse scènes en indringende observaties wisselen elkaar af, waardoor wachten niet alleen een praktisch gegeven is, maar een houding wordt die iets zegt over hoe we ons tot onszelf en tot anderen verhouden. Het is een pleidooi voor niet te snel willen, voor soms op de handen zitten en jezelf beter leren kennen. Daarmee ontstaat ook ruimte voor de ander, iets wat doet denken aan Levinas en het kleine goede waarmee je de ander tegemoet treedt.
waarde van uitstel
De Wachter schrijft over geduld in carrières en in de liefde, over het verlangen naar onmiddellijke vervulling en de waarde van uitstel. Mooie voorbeelden blijven hangen. Studenten die tijdens zijn colleges achteloos aan hun drinkfles nippen, tegenover zijn eigen plezier om na een uur doceren bewust te genieten van een slok water. Het lijkt op loon naar werken, al gaat het hem eerder om verheugen dan om verdienen. Ook het verhaal over Brammetje laat zien dat wachten soms een vorm van betrokkenheid is. Geen tweede snoepje krijgen wordt dan een gebaar van zorg: je krijgt het nog niet omdat ik je graag zie.
spanning
Schitterend is hoe hij Edmund Husserl aanhaalt, die ‘warten’ tegenover ‘harren’ plaatst. ‘Warten’ is geduldig en open, ‘harren’ onrustig en gespannen. Tegelijk merk ik dat ik me tijdens het lezen soms afvraag waar de grens ligt tussen wachten als wijsheid en wachten als uitstel. Die spanning blijft impliciet aanwezig, al benoemt De Wachter zelf ook dat er momenten zijn waarop wachten geen optie is en handelen noodzakelijk wordt.
verbinding
Na het lezen begrijp ik mijn schoonbroer beter, die bij tijd en wijle gaat vissen om de tijd te doden en een gevangen vis weer rustig terugzet. Wachten blijkt dan geen leegte, maar een vorm van verbinding. Nooit probeert De Wachter de lezer nadrukkelijk te overtuigen. Zijn enerzijds-anderzijdsbenadering nodigt uit tot nuance. Hij kan zich inleven in de carrièretijger die vooruit wil, maar voelt duidelijk verwantschap met de gestage medewerker die verdieping boven prestige verkiest.
Het bijzondere is dat het lezen zelf vertraagt. Ik merkte dat ik iedere bladzijde met aandacht las, alsof het boek zijn eigen ritme oplegde. Misschien is dat wel de grootste verdienste van Wachten: dat het je niet alleen iets laat begrijpen over tijd, maar je ook even anders laat omgaan met die tijd. Wanneer De Wachter verwijst naar Henri Bergson en diens idee van la durée, le temps vécu, wordt dat gevoel nog tastbaarder. Tijd als iets wat niet alleen gemeten wordt, maar geleefd. Juist in dat geleefde moment komt tijd tot leven.
Over Danny Mullenders
Danny Mullenders is assessment- en ontwikkelpsycholoog, coach, auteur en spreker. Hij schreef de # 1 bestsellers Daarom doen ze dat en Laat je niet kiezen. 27 januari 2025 kwam zijn derde boek uit, De kunst van niet kiezen.