Nieuwe generaties in organisaties - Actueel, hoopvol, reflectief, persoonlijk, kritisch

Literatuur over generaties is er al volop. Aart Bontekoning houdt zich er zelfs al decennialang mee bezig, getuige het boek Nieuwe generaties in organisaties. Qua vormgeving ziet het boek eruit als een syllabus: functioneel, overzichtelijk en zonder veel opsmuk.

Wat het boek Nieuwe generaties in organisaties actueel maakt, is de informatie over generatie Z, geboren tussen 2000 en 2015, én de toevoeging van generatie Alpha: kinderen geboren tussen 2015 en 2030, een generatie die nog volop in wording is. Eerder nam ik informatie over de verschillende generaties, van de protestgeneratie tot generatie Y, op in de vakken die ik doceerde aan volwassen HBO- of MBA-studenten, zoals organisatiepsychologie of HR. Voor mij is het interessant te weten hoe managers en coaches met deze generaties kunnen werken.

Met Gen Z en Alpha groeit er een generatie op die iets doet wat twee generaties daarvoor ongewoon was: ze benoemt wat er écht toe doet. Niet status, niet succes volgens de buitenwereld, maar verbinding, echtheid en ja, zelfs liefde. Wat betekent dat voor hoe we met deze generaties werken, leren en samenleven? En misschien nog interessanter: wat vraagt dat van oudere generaties?

Liefde

Opvallend genoeg groeiden velen van generatie Z op in gezinnen waar zelden werd uitgesproken dat de ouders van hen hielden. En toch voelden ze het. Misschien juist daardoor kiezen ze er nu bewust voor om liefde wél woorden te geven. Deze generatie heeft het verlangen om emoties niet langer te verbergen, maar te delen, te begrijpen en te omarmen.

Ouders van deze generatie bewegen zich in een interessant spanningsveld. Ze geven hun kinderen de ruimte om overal over mee te praten en blijven tegelijkertijd bewust in hun rol als ouder staan: gelijkwaardig in mens-zijn, maar verschillend in verantwoordelijkheid. Dat vraagt om een nieuwe vorm van opvoeden: één waarin grenzen niet worden opgelegd, maar worden uitgelegd.

Want hoe stel je grenzen vanuit gelijkwaardigheid? Door helder en eerlijk te delen waar die grens ligt. Wanneer een grens niet voelt als macht, maar als zorg, ontstaat er ruimte voor acceptatie.

De mens op het werk

Voor generatie Z vervagen de traditionele lijnen die ooit zo bepalend waren. Leeftijd, functie, opleiding, gender of achtergrond dragen voor hen nauwelijks nog status. Wat wél telt, is de mens zelf: wie ben je, wat breng je mee? Ze kijken meer naar mensen en naar wat iemand doet of zegt dat henzelf en hun wereld vooruit helpt.

Hun droomorganisatie is een plek waar je naartoe gaat en waar je het beste uit jezelf en je team kunt halen. Waar beweging net zo vanzelfsprekend is als een goed gesprek. Waar gezond eten geen luxe is, maar de basis. En misschien nog wel belangrijker: waar je je vrij voelt om te zeggen wat je denkt, zonder dat de hardste stem automatisch de meeste ruimte krijgt. Dominantie maakt plaats voor authenticiteit.

Voor mij als zelfstandig ondernemer zijn de gebieden ‘werken’ en ‘ontspannen’ nooit echt gescheiden geweest. Bewegen en gezond eten vormen de basis. Ik bewaak weliswaar mijn grenzen - zo rond ik mijn werkdag meestal aan het einde van de middag af en houd ik mijn avonden vrij - en tegelijk neem ik de ruimte om midden op de dag te wandelen, een powernap te doen of juist in het weekend te werken wanneer dat beter past.

expliciet

In die zin voelt het verlangen naar een andere manier van werken voor mij niet nieuw. Wat wél nieuw is, is hoe expliciet de roep om authenticiteit nu klinkt. Generatie Z lijkt die beweging haast vanzelfsprekend te maken, terwijl ik in mijn coachingstrajecten zie dat dit voor sommige klanten uit oudere generaties nog minder toegankelijk is. Zij zijn juist op zoek naar hun authenticiteit en willen graag losbreken uit hun aanpassingsgedrag om terug te keren naar hun essentie, naar wie ze werkelijk zijn.

Het stemt mij hoopvol om met deze generatie te werken en te zien wat zij gaat brengen op de werkvloer. Tegelijk is het een oproep aan oudere generaties om ruimte te geven aan hun eigen, authentieke menselijkheid.

Leren en werken

In veel onderwijsinstellingen wordt nog altijd bepaald wat en hoe studenten moeten leren. Een systeem dat jarenlang vanzelfsprekend leek, maar steeds meer wringt met wat generatie Z nodig heeft om tot bloei te komen. Want waar krijgen zij energie van? Deze generatie wil zelf richting geven aan haar ontwikkeling, in plaats van het volgen van een uitgestippeld pad.

In mijn gezin van herkomst is gehoorzaamheid met de pollepel ingegoten. Op school deed ik braaf mijn huiswerk; discipline en ambitie zijn hoogstaande Chinese waarden. Ik zou dus de neiging hebben om te doen wat school vraagt. Maar ik wil ook echt leren - anders zou ik mijn tijd verspillen.

Onze weekendpleegzoon, een kind van generatie Z, kijkt heel anders naar zijn opleiding. Hij weegt voortdurend af: zijn deze vakken zinvol? Heb ik echt nodig wat ik nu leer? Wat draagt bij aan het beroep dat ik wil uitoefenen? Wat niet resoneert, laat hij los. Hij doet niets wat ‘moet’.

Generatie Alpha

Volgens de auteur groeit generatie Alpha op met een scherpere gevoeligheid voor wat echt is en wat niet. Ze leren manipulatie te herkennen en zich daar niet vanzelfsprekend door te laten leiden. Authenticiteit wordt daarmee niet alleen een verlangen, maar ook een vaardigheid.

De andere kant van de medaille geldt ook: als persoonlijk contact en emotionele aandacht structureel ontbreken, ontstaat ‘sociale armoede’. Dit duid ik als coach als emotionele beschikbaarheid. Want emotionele afwezigheid laat diepe sporen na en zorgt voor overlevingsgedrag op het werk. Emotionele aanwezigheid is een voorwaarde voor psychologische veiligheid: een bedding waar hart-tot-hartcontact mogelijk is, in combinatie met zakelijkheid. ‘Warme zakelijkheid’, noemde een klant van mij het. Dat zou mooi zijn als dat op het werk kan.