Geld geven. Dat kan zo simpel zijn als een euro in een collectebus werpen. Een druppel op een gloeiende plaat. Voor sommigen is geven een klein ritueel, een geruststelling voor het eigen gemoed. Maar met diezelfde euro kun je ook honderd keer meer verschil maken. Donaties worden vaak gestuurd door emotie, spontaniteit, persoonlijke affiniteit of misschien zelfs door fiscale voordelen.
In Het beste wat je met je geld kunt doen laat Bram Schaper, directeur van Stichting Doneer Effectief, zien hoe je financiële donaties effectiever kunt inzetten. Waar anderen focussen op inspiratie en morele aansporing, kiest hij voor een datagedreven en rationele benadering. Met een doordachte geefstrategie kun je volgens de auteur je impact vele malen vergroten.
RODE DRAAD
In 2015 ondertekenden 193 wereldleiders van de Verenigde Naties zeventien Werelddoelen (Sustainable Development Goals). Samen moeten deze doelen wereldwijd bijdragen aan het oplossen van problemen die het leven op aarde bemoeilijken, zoals extreme armoede, ongelijkheid en klimaatverandering. Ook Nederland schaarde zich achter deze doelen.
Schaper beschrijft hoe je met wetenschappelijke data organisaties kunt identificeren die aantoonbaar impact maken op dergelijke mondiale vraagstukken. Hoewel er in Nederland waardevolle initiatieven bestaan, opereren veel van de meest impactvolle goede doelen internationaal. In de praktijk blijkt dat Nederlandse organisaties hun middelen vaak binnen de landsgrenzen besteden en zich daardoor minder richten op wereldwijde problemen.
impact als rode draad
Het begrip ‘impact’ vormt de rode draad in het boek. Schaper definieert dit als een materiële, meetbare verandering die zonder interventie niet zou hebben plaatsgevonden: een waarneembaar en kwantificeerbaar verschil, uitgedrukt in concrete resultaten. Die nadruk op meetbaarheid lijkt soms door te schieten. Organisaties kunnen onevenredig veel tijd en middelen besteden aan meten en rapporteren. Bovendien kan een sterk rationele benadering leiden tot een zekere technocratisering van geefgedrag, waarbij sociale, emotionele en morele afwegingen worden gereduceerd tot cijfers.
De kern van het boek is effectief altruïsme: een benadering die, op basis van wetenschappelijke inzichten en empirisch bewijs, streeft naar maximale impact met beperkte middelen. Binnen deze benadering geldt het gerandomiseerd gecontroleerd experiment als gouden standaard, uitgevoerd door onafhankelijke onderzoeksinstellingen om de effectiviteit van donaties te beoordelen.
Voorbeelden van beoordelingsorganisaties zijn GiveWell, Giving Green, Founders Pledge en Animal Charity Evaluators. Zulke inzichten kunnen confronterend zijn: goedbedoelde donaties blijken soms weinig effect te hebben, terwijl doordachte keuzes juist grote veranderingen kunnen teweegbrengen. Het beste wat je met je geld kunt doen biedt concrete handvatten om beter onderbouwde keuzes te maken en laat zien hoe ook ‘gewone’ donateurs een buitengewone bijdrage kunnen leveren.
AFWEGING
Een bruikbaar raamwerk om problemen met de grootste potentiële impact te selecteren en te prioriteren, zijn de zogeheten drie O’s: Omvangrijk, Onderbelicht en Oplosbaar. Een illustratief voorbeeld van een OOO-probleem dat inmiddels veel meer aandacht heeft gekregen, is vrouwenemancipatie. Naast dit raamwerk speelt kosteneffectiviteit een belangrijke rol, maar het is nooit het enige criterium. Ook de geloofwaardigheid van de uitvoerende organisatie, de betrouwbaarheid van het bewijs en de schaalbaarheid van het programma zijn cruciaal in de afweging.
Met diverse rekenvoorbeelden laat Schaper zien dat sommige interventies vele malen effectiever zijn dan andere. Zulke inzichten roepen discussie op: wat ook zichtbaar is op sociale media. Een zwakte in zijn betoog is dat niet alle maatschappelijke interventies langs dezelfde meetlat zijn te leggen, zoals bijvoorbeeld de klimaatlobby. Het vakgebied is bovendien nog jong en vraagt om verdere ontwikkeling en nuancering. In dat licht is de titel van het boek wellicht wat absoluut geformuleerd.
Tot slot: Het beste wat je met je geld kunt doen zorgt voor de nodige discussie binnen de goededoelensector en draagt bij aan de verdere ontwikkeling van het vakgebied. Wat het boek onderscheidt, is de praktische toepasbaarheid. Het is vooral interessant voor donateurs die zich afvragen of hun geld wel optimaal wordt besteed.
Over Louis Thörig
Louis Thörig is voormalig docent Organisatiewetenschappen aan de afdeling Organisatiewetenschappen, Faculteit der Sociale en Geesteswetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam. Hij heeft zijn MBA behaald bij Business School Nederland, de Action Learning MBA. Hij is viermaal jurylid geweest van het managementboek van het jaar. Verder is Thörig amateurmusicus.