Wat is zakelijk succes waard als je pas aan het einde ontdekt dat het vanbinnen ontbreekt aan vervulling? In Spijtvrij ondernemen onderzoekt Emma Hafkamp hoe je voorkomt dat je achterblijft met spijt over wat echt ontbrak in je leven, en hoe zeven psychologische lessen daarbij kunnen helpen.
Met Spijtvrij ondernemen heeft Emma Hafkamp, gezondheidszorgpsycholoog (GZ-psycholoog), psychoconsultant en oprichter van Praktijk LUX, geen standaard managementboek geschreven. Het is eerder een confronterende spiegel voor ondernemers. Jarenlang werkte zij in het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis in Amsterdam, waar zij betrokken was bij de psychologische zorg voor mensen in de palliatieve en terminale fase.
In gesprekken met ondernemers in hun laatste levensfase ontstond het gedachtegoed voor dit boek. Opvallend is dat hun spijt zelden betrekking heeft op gemiste zakelijke kansen, maar juist op de ‘achterkant’ van succes: persoonlijk gemis, te weinig tijd voor familie, gemiste vakanties, verwaterde vriendschappen en een gevoel van leegte, ondanks zichtbaar succes.
Zeven lessen
Spijtvrij ondernemen heeft trekken van een zelfhulpboek. Elk hoofdstuk opent met herkenbare verhalen van ondernemers die vastlopen in patronen die ze zelf niet goed begrijpen. Ze lijken alles op orde te hebben - volle agenda’s en zichtbaar succes - maar ervaren vanbinnen onrust en toenemende prikkelbaarheid. Om de lezer actief te betrekken, bevat elk hoofdstuk ook een oefening.
G-schema
De eerste les, ‘Maak effectiever gebruik van je denkkracht’, is stevig onderbouwd. Hafkamp introduceert het G-schema uit de cognitieve gedragstherapie, waarmee inzicht ontstaat in de samenhang tussen denken, voelen en doen. Het helpt onderscheid te maken tussen gebeurtenis, gedachten, gevoelens, gedrag en gevolgen, evenals onderliggende kernovertuigingen.
schematherapie
De tweede les, ‘Wees geen gevangene van je geschiedenis en bedrijf’, grijpt terug op schematherapie. Deze benadering onderscheidt achttien schema’s, verdeeld over vijf categorieën. Ondernemers blijken vaak te worstelen met schema’s als verlating/instabiliteit, emotioneel tekort, schaamte/tekortschieten, mislukking, goedkeuring zoeken, emotionele remming en strenge normen.
succesplafond
In les drie, ‘Breek door je eigen succesplafond heen’, stelt Hafkamp dat het succesplafond geen kwestie is van markt of motivatie, maar van bewustzijn. Het vormt de grens van je huidige identiteit, niet van je mogelijkheden. Ze werkt dit inzicht uitgebreid uit.
paradox van succes
Les vier, ‘Maximaliseer de rijkdom van deze fase’, gaat in op de paradox van succes: waar succes eerst bevrijdt, kan het later juist verzadigen. Hafkamp introduceert hier het begrip liminaliteit uit de antropologie: een overgangsfase waarin ondernemers doorgroeien naar een nieuw niveau, vaak gekenmerkt door onzekerheid en gebrek aan houvast.
ervaren van betekenis
De vijfde les, ‘Leer je succes aan de buitenkant ook vanbinnen te voelen’, draait om het ervaren van betekenis. Succes zonder innerlijke beleving blijft leeg. Hafkamp gebruikt systeemtherapie om te laten zien hoe persoonlijke klachten samenhangen met het bredere netwerk van relaties, en hoe dat systeem kan worden versterkt.
leven vanuit echtheid
In les zes, ‘Presteer grootser dan ooit zonder energieverlies’, staat leven vanuit echtheid centraal. Ondernemers lopen het risico dat ze in hun zoektocht naar hernieuwd succes juist vervallen in ‘levenshaast’, een energieverslindende staat van voortdurende urgentie. Hafkamp laat zien hoe dit te voorkomen is.
positieve psychologie
De zevende les, ‘Laat je bedrijf verder groeien terwijl jij meer leeft’, richt zich op de inzichten uit de positieve psychologie. De focus verschuift van presteren naar wat het leven de moeite waard maakt. Daarmee ontstaat ruimte om succes breder te definiëren dan alleen zakelijke groei.
Spijtvrij ondernemen is geen handleiding voor snelle groei, maar een reflectief boek dat uitnodigt tot vertraging en heroverweging. De toon is soms wat moralistisch, maar juist daardoor werkt het als een effectieve eyeopener. De combinatie van psychologische theorie en praktijkvoorbeelden voorkomt dat het boek zweverig wordt en maakt het goed toepasbaar. Hafkamps boek is vooral geschikt voor ondernemers die niet alleen succesvol, maar ook betekenisvol willen ondernemen.
Over Louis Thörig
Louis Thörig is voormalig docent Organisatiewetenschappen aan de afdeling Organisatiewetenschappen, Faculteit der Sociale en Geesteswetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam. Hij heeft zijn MBA behaald bij Business School Nederland, de Action Learning MBA. Hij is viermaal jurylid geweest van het managementboek van het jaar. Verder is Thörig amateurmusicus.