Speelsheid: de vergeten kracht in werk en leven

We zijn vergeten hoe waardevol speelsheid is. Als volwassenen hebben we het spelen teruggebracht tot een kinderlijke bezigheid, iets wat niet past in de serieuze wereld van werk en verantwoordelijkheid. Toch blijkt speelsheid een cruciale eigenschap voor creativiteit, innovatie en werkplezier. Het is de houding die ons in staat stelt om te experimenteren, nieuwe combinaties te zien en met plezier complexe vraagstukken aan te pakken.

Speelsheid is meer dan alleen plezier maken. Het is een fundamentele menselijke eigenschap die ons helpt omgaan met ambiguïteit, onzekerheid en verandering. In een tijd waarin organisaties worstelen met complexe uitdagingen en constante verandering, biedt een speelse houding nieuwe mogelijkheden.

Van kleuters leren: speelsheid als bron van innovatie

Kleuters benaderen de wereld met openheid, nieuwsgierigheid en een natuurlijke bereidheid om te experimenteren. Ze zien verschillen zonder te oordelen, experimenteren zonder angst voor falen en leven volledig in het moment. Sayma Kuipers toont in Het is hier net een kleuterklas aan dat deze eigenschappen precies zijn wat organisaties nodig hebben.

De paradox is dat we 'kleutergedrag' vaak als negatief beschouwen, terwijl we tegelijkertijd verlangen naar creatieve, flexibele medewerkers die durven experimenteren. De uitdaging is om de positieve kanten van dat kleutergedrag - de speelsheid, creativiteit en onbevangenheid - terug te brengen in de werkcontext.

Speelsheid tegenover terminale serieusheid

We lijden aan 'terminale serieusheid', een verschijnsel waarbij werk zo serieus is geworden dat er geen ruimte meer is voor experiment en plezier. Hans Vermaak beschrijft in Plezier beleven aan taaie vraagstukken hoe juist een speelse houding nodig is om vast te zitten patronen te doorbreken.

Speelsheid betekent niet dat werk onbelangrijk wordt of dat er geen resultaten geboekt hoeven worden. Het betekent wel dat we ruimte maken voor experimenteren, voor het uitproberen van nieuwe aanpakken zonder direct te weten of ze zullen werken. Het betekent dat we fouten zien als leermomenten in plaats van als falen.

De homo ludens: de spelende mens

De mens is van nature een 'homo ludens', een spelende mens. We spelen niet alleen als kind, maar blijven dat ons hele leven doen - of zouden dat moeten doen. Spelen is geen tijdverspilling, maar een fundamentele manier waarop we leren, ontwikkelen en ons aanpassen aan nieuwe situaties.

Jacky van de Goor toont in haar werk aan dat speelsheid direct bijdraagt aan zingeving en vitaliteit. Door te spelen creëren we ruimte om uit de waan van de dag te stappen en nieuwe verbindingen te maken, zowel met onszelf als met anderen.

Speelsheid en creativiteit: onlosmakelijk verbonden

Creativiteit ontstaat waar mensen de vrijheid hebben om te experimenteren zonder angst voor falen. Daniel Pink beschrijft in Een compleet nieuw brein hoe speelsheid een voorwaarde is voor creatief denken in wat hij het conceptuele tijdperk noemt.

Die link tussen speelsheid en creativiteit zien we terug in talloze praktijken. Van het gebruik van Lego Serious Play in strategiesessies tot het toepassen van ontwerpdenken bij complexe vraagstukken - overal waar innovatie gevraagd wordt, blijkt een speelse houding waardevol.

Praktische toepassing: speelruimte creëren

Hoe breng je speelsheid terug in je organisatie of team? Het begint met het creëren van speelruimte - een veilige omgeving waarin experimenteren mag en waarbij fouten worden gezien als leermomenten. Net zoals kleuters zich in een afgebakende speeltuin vrij voelen om te ontdekken, hebben professionals duidelijke kaders nodig waarbinnen ze de vrijheid krijgen om te spelen met ideeën en aanpakken.

Van verschillende perspectieven naar gedeelde inzichten

Speelsheid manifesteert zich op verschillende manieren. Sommigen vinden het in fysieke activiteit en bewegen, anderen in het maken van kunst of het verzamelen van ervaringen. Waar Carina Nunstedt en Ulrica Norberg ons aanmoedigen de wereld als speelveld te zien zoals katten dat doen, benadrukt Isabel Verstraete speelsheid als essentieel element van modern leiderschap.

De kracht van 'slecht' ideeën en experimenten

Een fundamenteel aspect van speelsheid is de bereidheid om te experimenteren zonder te weten wat de uitkomst wordt. Dit betekent ook ruimte maken voor 'slechte' ideeën - want wat in eerste instantie slecht lijkt, kan bij nader inzien tot verrassende doorbraken leiden.

Van losbrekers tot blijvende verandering

Speelsheid gaat verder dan eenmalige interventies of leuke teamuitjes. Het vraagt om een fundamentele verschuiving in hoe we naar werk kijken. Jacky van de Goor laat in haar onderzoek naar zingeving zien dat speelsheid bijdraagt aan duurzaam werkgeluk en vitaliteit.

Of het nu gaat om het organiseren van evenementen met speelse elementen, het toepassen van ontwerpdenken of het simpelweg durven omdenken zoals Berthold Gunster voorstelt - overal waar ruimte is voor experiment en plezier, ontstaat beweging en vernieuwing.

Terug naar de basis: waarom we moeten blijven spelen

Onderzoek toont aan dat mensen met een speelse houding over het algemeen creatiever, gelukkiger en gezonder zijn. Ze kunnen beter omgaan met verandering, zijn flexibeler in hun denken en bouwen gemakkelijker sociale relaties op. In een tijd waarin verandering de enige constante lijkt, is dat geen overbodige luxe.

Speelsheid vraagt om durf. Durf om je kwetsbaar op te stellen, om te experimenteren zonder te weten of het lukt, om je serieuze masker af te zetten en jezelf toe te staan plezier te hebben in wat je doet. Het vraagt ook om leiders die die ruimte durven te geven en zelf het voorbeeld geven.

De toekomst is speels

De wereld wordt complexer, ambiguer en veranderlijker. Traditionele, planmatige benaderingen schieten steeds vaker tekort bij het oplossen van hedendaagse vraagstukken. Wat we nodig hebben zijn mensen die kunnen improviseren, experimenteren en nieuwe combinaties durven te maken. Mensen die, kortom, kunnen spelen.

Speelsheid is geen ontsnapping aan de werkelijkheid, maar juist een manier om die werkelijkheid beter aan te kunnen. Het is een houding die creativiteit bevordert, innovatie stimuleert en werkplezier vergroot. Van kleuters kunnen we leren dat de wereld een speeltuin is - het is aan ons om die speeltuin ook op de werkvloer te creëren.

De uitdaging ligt niet in het begrijpen van het belang van speelsheid, maar in het consistent toepassen ervan. In het creëren van structuren die speelruimte mogelijk maken. In het durven loslaten van controle en het vertrouwen geven aan mensen om te experimenteren. Organisaties die dit lukt, zullen merken dat ze niet alleen wendbaarder en innovatiever worden, maar ook aantrekkelijker voor talent dat op zoek is naar betekenisvol en plezierig werk.