Veranderen voor de toekomst – Werken aan een betere wereld bevat 26 prachtige hoofdstukken. Als mij wordt gevraagd om over drie hoofdstukken iets te schrijven, sta ik meteen voor een dilemma: welke kies ik? Uiteindelijk heb ik me laten leiden door mijn enthousiasme en door de hoofdstukken die mij het meest raken, inspireren en aan het denken zetten. Dat is een subjectieve keuze. Juist daarom lijkt het me mooi als je me als lezer laat weten welke drie hoofdstukken jou het meest aanspreken. Veranderen voor de toekomst bestaat uit acht delen; de drie hoofdstukken die ik hier bespreek komen uit de eerste vier delen.
kritische kanttekeningen
Allereerst het hoofdstuk Hoe naargeestig is verandering van René ten Bos. Mijn keuze valt op dit hoofdstuk omdat René kritische kanttekeningen plaatst bij het veranderen van organisaties en daarmee een opening maakt voor het vervolg van het boek. Hij bevraagt fundamenteel het dominante denken over verandering. Verandering wordt vaak voorgesteld als positief en maakbaar, terwijl de schaduwkanten buiten beeld blijven.
Zijn hoofdstuk zet mij op een prikkelende manier aan het denken, omdat René het veranderfeestje vriendelijk maar resoluut verstoort. Waar veranderen vaak wordt verkocht als logisch, leuk en noodzakelijk, strooit hij zand in de machine. Hij stelt vragen die we liever niet horen: wat doet al dat veranderen eigenlijk met mensen, met instituties, met houvast, stabiliteit en zekerheid - en met onze democratie? Zijn ironische toon en filosofische scherpte maken dat je even stopt met veranderen. Het hoofdstuk voelt als een pauzeknop: ongemakkelijk, maar verhelderend. Precies daardoor opent het ruimte voor twijfel, nuance en een ander gesprek over veranderen.
onverwachte medespelers
Als tweede kies ik voor het hoofdstuk Meer dan menselijk veranderen voor het antropoceen van Robin Hill, geschreven samen met Mark van Twist. Ik vind het intrigerend dat Robin kritisch is op het veranderen van organisaties als een proces tussen mensen. Alsof het alleen om mensen gaat, en niet om de natuur om ons heen: de wind, de bomen, de dieren. Kunnen we het egocentrisme voorbij komen en ook de natuur actief een stem geven in de veranderingen die we voor ons zien?
Dit hoofdstuk zet mij op een speelse manier aan het denken, omdat Robin en Mark het veranderkundig toneel ineens bevolken met onverwachte medespelers. Niet alleen mensen praten mee; ook schimmels, dieren, bomen, water en wind doen stilletjes hun invloed gelden. Dat prikkelt: waarom doen we alsof veranderen een exclusief menselijk gesprek is? Het hoofdstuk nodigt uit om het egocentrische podium te verlaten en te luisteren naar wat de omgeving ons influistert. Het resultaat is een licht ontregelende, maar verfrissende uitnodiging om veranderen breder, aardser en nieuwsgieriger te benaderen.
zachte stem
Mijn derde keuze is het hoofdstuk Poëtisch activisme: inspiratie uit actieonderzoek van Danielle Zandee. Dit hoofdstuk spreekt me aan omdat het een appel doet om ons actief in te zetten voor een betere wereld. Het zet mij op een andere, bijna tedere manier aan het denken, omdat Danielle activisme een onverwacht zachte stem geeft. Geen megafoons of barricades, maar aandacht, taal, kunst en persoonlijke betrokkenheid.
Dat werkt ontwapenend en prikkelend. Ze laat zien dat je niet hoeft te schreeuwen om stelling te nemen, en dat veranderen ook begint bij geraakt zijn en aanwezig blijven waar het schuurt. Juist het persoonlijke karakter maakt het hoofdstuk krachtig: hoopvol zonder naïef te worden. Danielle is niet bang om haar eigen emotie een stem te geven en laat zien hoe je vanuit eigen ervaringen, waarden en vakmanschap kunt bijdragen aan een betere wereld.
In de eerste vier delen staan nog veel meer mooie hoofdstukken. Denk aan een verhaal over toekomstige generaties in de veranderkunde, verbindingswerk als lappendeken, of resonantie op het niveau van sfeer met een indrukwekkend, persoonlijk voorbeeld uit het leven gegrepen. Kortom, er is veel te ontdekken in dit boek, en deze drie hoofdstukken vormen wat mij betreft een uitnodiging om verder te lezen.
Wie nieuwsgierig is geworden naar de rijkdom aan perspectieven in Veranderen voor de toekomst – Werken aan een betere wereld, doet er goed aan het boek zelf ter hand te nemen. Het biedt inspiratie, frictie en verdieping voor iedereen die werkt aan verandering. Het boek is uiteraard verkrijgbaar via Managementboek.
Over Jaap Boonstra
Jaap Boonstra is hoogleraar ‘Organisatiedynamiek’ bij Esade Business School in Barcelona, hoogleraar ‘Organisatieverandering’ bij Rotterdam School of Management. Eerder was hij rector van Sioo en hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en in Wenen. Hij schreef meerdere boeken over organisatieverandering, organisatiecultuur, leiderschap en professionalisering van het adviesvak.
Over Marjo Dubbeldam
Marjo Dubbeldam CMC is sinds 1998 zelfstandig gevestigd en verbonden aan de faculteit der Managementwetenschappen van de Radboud Universiteit Nijmegen. Haar advies-, onderwijs- en onderzoeksactiviteiten zijn toegesneden op de non-profit en het openbaar bestuur, met als kernthema's integraal management, cultuur- en organisatieverandering en de lerende overheid.